Chương 4

Con đường học vấn còn phải được trải bằng lương thực.

Ngày khai giảng đầu tháng ba, tuyết trên núi vẫn chưa tan hết.

Triệu Thư Hòa đeo cặp vải, trời chưa sáng đã rời nhà. Lý Quỳnh Tiên nhét vào tay cô hai chiếc bánh bột ngũ cốc: "Đi đường đừng vội, mép khe suối trơn lắm."

Triệu Thư Hòa gật đầu: "Mẹ, con biết rồi."

Triệu Mãn Trụ đứng ở cổng sân ngáp dài: "Em út, đi học khổ sở thật đấy. Theo anh, thà ở nhà ngủ đến khi gà gáy lần thứ hai còn sướng hơn."

Lý Quỳnh Tiên cầm chổi giơ về phía anh: "Anh còn dám nói à? Gà gáy ba lần rồi mà chưa chịu ra đồng làm việc?"

Triệu Mãn Trụ quay người chạy biến: "Con đi ngay đây! Mẹ đừng động tay, cây chổi cũng cần được nghỉ chứ!"

Triệu Thư Hòa bật cười, đeo cặp đi lên đường núi. Từ thôn Tiểu Thạch Đầu đến trường cấp hai công xã phải vượt qua mấy dặm đường đèo. Trước kia cô đã đi quen, chưa bao giờ thấy gì đặc biệt. Nhưng lần này trong lòng mang theo tâm sự, con đường dưới chân cũng bỗng dài thêm.

Cô muốn hỏi thầy cô xem sau khi tốt nghiệp cấp hai, rốt cuộc còn cách nào tiếp tục đi học không. Người đến từ tương lai từng nói, cơ hội phải tự mình tìm kiếm. Bây giờ cô đang thử tìm đây.

Trường cấp hai công xã vẫn như trước: tường đất, mái ngói xám, sân trường lồi lõm ổ gà. Giáo viên vừa bước vào lớp, những tiếng ồn ào lập tức nhỏ dần.

Triệu Thư Hòa ngồi hàng ghế thứ ba mở sách. Những bài thầy cô giảng, giờ cô đều hiểu rõ hơn. Trước kia có chỗ nghĩ mãi không thông, nay chỉ cần suy ngẫm thêm chút là hiểu... Giá được tiếp tục đi học thì tốt biết mấy.

Tan học buổi trưa, cô không vội đi lấy nước mà đứng chờ rất lâu ngoài cửa phòng giáo viên.

Trong phòng, mấy thầy cô đang quây quanh lò sưởi uống nước nóng. Giáo viên chủ nhiệm của Triệu Thư Hòa họ Ngô, là một cô giáo ngoài bốn mươi tuổi. Bình thường cô không quá nghiêm khắc với học sinh, nhưng cũng không phải kiểu người đặc biệt dịu dàng thân thiện.

Triệu Thư Hòa gõ cửa: "Thưa cô Ngô, em hỏi cô một chuyện được không ạ?"

Cô Ngô nói: "Vào đi, Triệu Thư Hòa. Sáng nay cô thấy em nghe giảng rất chăm chú. Có chuyện gì?"

Triệu Thư Hòa thấp thỏm bước tới bàn: "Thưa cô, em muốn hỏi sau khi tốt nghiệp cấp hai, bọn em có thể thi lên cấp ba hoặc vào trường trung cấp không ạ?"

Cô Ngô không trả lời ngay, chỉ hỏi: "Sao tự nhiên em lại hỏi thế?"

Triệu Thư Hòa đáp: "Em muốn học tiếp." Nói được câu này ra, lòng cô ngược lại nhẹ nhõm hơn.

Cô Ngô nhìn cô: "Muốn học là chuyện tốt. Nhưng em phải biết, bây giờ không phải cứ muốn thi là được đi học. Phải có người đề cử."

Cô Ngô lấy trong ngăn kéo ra một mẫu đơn cũ: "Cả công xã mỗi năm chỉ có ba suất học cấp ba và ba suất trung cấp. Trước hết phải xét hoàn cảnh gia đình, rồi đến biểu hiện cá nhân, cuối cùng còn phải có trường và công xã giới thiệu."

Triệu Thư Hòa hỏi: "Còn thành tích học tập thì sao ạ?"

Cô Ngô thở dài: "Thành tích đương nhiên cũng được xem xét, nhưng đâu phải chỉ xét điểm số, mà cũng chẳng được coi trọng lắm."

Triệu Thư Hòa vẫn chưa muốn bỏ cuộc: "Vậy chỉ tiêu năm nay thì sao ạ?"

Cô Ngô đáp: "Năm nay có lẽ đã quyết định gần hết rồi. Ưu tiên con em liệt sĩ và một số gia đình có hoàn cảnh đặc biệt. Thành phần gia đình em không có vấn đề gì, nhưng cũng chẳng có điều kiện để được xếp lên trước."

Cô nhỏ giọng hỏi: "Vậy có phải em hết cơ hội rồi không ạ?"

Cô Ngô thở dài: "Cũng không thể nói là hoàn toàn không có. Thành tích của em rất tốt, gia đình lại chịu cho em học. Nhà trường có thể đề cử lên trên, nhưng thành hay không đâu phải một mình cô quyết được."

Triệu Thư Hòa nắm lấy tia hy vọng: "Thế cần bao nhiêu tiền ạ?"

Thấy bộ dạng cô, cô Ngô nói chậm lại: "Mỗi năm học phí, phí linh tinh, tiền sách vở, chỗ ở cộng lại khoảng năm mươi đồng. Ngoài ra còn phải nộp hơn hai trăm ba mươi cân ngô làm lương thực ăn trong thời gian ở nội trú."

Tim Triệu Thư Hòa trĩu xuống. Năm mươi đồng đã chẳng phải ít! Hơn hai trăm ba mươi cân ngô trong thời buổi thiếu ăn thiếu mặc này còn đáng sợ hơn.

Thấy sắc mặt cô thay đổi, cô Ngô vẫn nói tiếp: "Thầy cô đều biết trẻ con miền núi chẳng dễ dàng gì. Nhưng trường ở huyện không thể miễn cho từng em. Thời buổi này cả nước đều khó khăn, tiền và lương thực đều phải đóng."

Phải hồi lâu Triệu Thư Hòa mới hỏi: "Em không ở nội trú được không? Em tự mang cơm theo?"

Một thầy giáo bên cạnh chen vào: "Em định đi từ Tiểu Thạch Kiều đến huyện mỗi ngày à? Cả hai ngày chưa chắc đi nổi một chuyến khứ hồi. Đừng nghĩ viển vông nữa."

Cô Ngô cất tờ mẫu đơn: "Trước hết em cứ về bàn với cha mẹ. Cha em là kế toán đội sản xuất, bên công xã cũng quen vài người. Có thể nhờ cha em hỏi lãnh đạo thử. Chưa hỏi thì sao biết có được hay không?"

Triệu Thư Hòa gật đầu: "Em cảm ơn cô Ngô." Bước ra khỏi phòng giáo viên, cô tuyệt vọng đến cùng cực.

Trên sân trường, có người đuổi nhau đùa giỡn, có người ôm hộp cơm chạy đến giếng nước. Triệu Thư Hòa đứng dưới chân tường, bụng đói cồn cào, nhưng chiếc bánh trong tay làm sao cũng nuốt không trôi.

Hơn hai trăm ba mươi cân ngô... Bản thân cô chẳng kiếm được bao nhiêu công điểm. Nhà lại đông người, anh chị dâu, cháu trai, cháu gái đều ăn chung một nồi. Nếu cô thật sự đi học, sẽ có người phải nhịn đói.

Tiền còn có thể vay, nhưng lương thực thì vay thế nào? Vay rồi cũng phải trả.

Buổi chiều, Triệu Thư Hòa vẫn chăm chú nghe giảng như thường, nhưng ghi chép không được trôi chảy. Rõ ràng cô đều hiểu bài, vậy mà trong đầu cứ vang lên câu nói của cô Ngô: Không phải cứ muốn học là được đi học.

Tan trường, cô chẳng trò chuyện nhiều với bạn bè, chỉ đeo cặp vội trở về.

Đường núi ngoằn ngoèo khiến người ta bực bội. Đi được nửa đường, cô giẫm trúng vũng bùn ướt, suýt ngã ngồi xuống đất. Vội bám lấy thân cây bên đường, cô mắng: "Đường với sá gì mà tệ hại!"

Đường đã tệ, vậy mà cô vẫn chẳng thể bước ra khỏi nó!

Khi về đến nhà, trời đã nhá nhem. Trong sân vang tiếng trẻ con khóc. Vừa bước qua cổng, Triệu Thư Hòa đã thấy chị dâu cả Trương Tiểu Bình bế con trai út, dỗ dành đến mồ hôi đầm đìa.

Anh hai Triệu Bảo Thương đang ngồi ở cửa bếp sửa cuốc. Chị dâu ba không có ở nhà. Triệu Mãn Trụ đứng bên cạnh trêu cháu gái, càng trêu càng khiến con bé khóc to hơn.

Lý Quỳnh Tiên thấy cô về liền nói: "Hòa về rồi à? Mau rửa tay ăn cơm."

Triệu Thư Hòa đặt cặp xuống: "Mẹ, con có chuyện muốn nói."

Lý Quỳnh Tiên không để ý lắm: "Chuyện gì không thể ăn xong rồi nói? Lát nữa cha con cũng về thôi."

Triệu Thư Hòa gật đầu. Trên bàn vẫn là cháo ngũ cốc thô, dưa muối, nửa chậu cải thảo hầm. Nhà đông người, mỗi lần mấy đôi đũa vươn ra là thức ăn lại vơi đi một lớp.

Triệu Thủ Điền về muộn, vừa vào nhà vừa phủi bụi đất trên người: "Hôm nay ở đội cãi nhau suốt cả chiều chỉ vì mấy công điểm, làm ta đau hết cả đầu."

Triệu Mãn Trụ lập tức chớp thời cơ: "Cha, vậy cha ghi thêm cho con ít công điểm đi, con bảo đảm không cãi nhau."

Triệu Thủ Điền trừng mắt: "Làm được có tí việc mà còn đòi thêm điểm? Cái rìu còn siêng hơn anh đấy."

Mọi người trong nhà đều bật cười.

Riêng Triệu Thư Hòa không cười. Lý Quỳnh Tiên nhận ra: "Hòa, chẳng phải con bảo có chuyện muốn nói sao? Nói đi."

Triệu Thư Hòa đặt bát xuống: "Cha, mẹ, hôm nay con hỏi cô Ngô xem sau khi tốt nghiệp cấp hai có thể học tiếp cấp ba hoặc trung cấp không." Cô kể lại nguyên vẹn những lời cô Ngô đã nói.

Mỗi năm công xã có ba suất học cấp ba, ba suất trung cấp. Phải được đề cử, mà chỉ tiêu có lẽ đã dành cho người khác gần hết. Dù được giới thiệu lên, mỗi năm vẫn cần năm mươi đồng và hơn hai trăm ba mươi cân ngô.

Cô vừa nói xong, chị dâu cả Trương Tiểu Bình đã ngồi không yên.

Chị đặt đứa con đang bế sang bên, sốt ruột nói: "Em út, không phải chị dâu không thương em! Nhưng năm mươi đồng, hơn hai trăm cân lương thực, đâu phải chuyện đùa!"

Triệu Bảo Thương cũng phụ họa: "Đúng đấy em út. Em học xong cấp hai, ở làng mình đã là người có học rồi! Con gái chỉ cần biết chữ, biết tính toán là đủ dùng, sao còn phải tốn tiền học nữa?"

Triệu Thư Hòa nhìn anh, không cam lòng: "Anh hai, em vẫn muốn học tiếp."

Câu nói ấy khiến Triệu Bảo Thương nghẹn lại.

Trương Tiểu Bình nói tiếp: "Muốn thì ai chẳng muốn, nhưng sống phải biết tính toán! Nhà mình bao nhiêu miệng ăn. Cháu gái lớn của em còn phải học tiểu học, đôi giày của đứa nhỏ năm nay chật rồi mà chưa dám may đôi mới. Thằng hai với hai đứa con trai lại ăn khỏe. Em đi học thì lấy đâu ra lương thực?"

Triệu Mãn Trụ vừa nghe nhắc đến mình đã vội thanh minh: "Chị dâu, nói lương thực thì cứ nói lương thực, đừng lôi em vào. Em ăn cũng chẳng nhiều lắm đâu."

Trương Tiểu Bình lườm anh: "Chú thôi đi, một bữa chú ăn bằng hai thằng nhóc đang lớn."

Triệu Thủ Điền không để tâm người khác, chỉ nhìn Triệu Thư Hòa: "Hòa, con thật sự muốn đi học tiếp à?"

Triệu Thư Hòa gật đầu: "Cha, con thật sự muốn."

Triệu Thủ Điền hỏi: "Con biết lên huyện học khó đến đâu không? Không phải ngày nào cũng đeo cặp đi mấy bước là tới. Phải ở nội trú, phải ăn uống, phải sắm quần áo, lỡ bệnh còn tốn tiền."

Triệu Thư Hòa đáp: "Con biết ạ."

Triệu Thủ Điền lắc đầu: "Con không biết. Con chỉ nhìn thấy sách vở mà không nhìn thấy chum lương thực."

Câu nói ấy khiến Triệu Thư Hòa đau lòng đến tận cùng. Chính vì cô hiểu quá rõ nên mới khó chịu như thế.

Lý Quỳnh Tiên nhìn con gái út. Mấy ngày gần đây bà cũng thấy Triệu Thư Hòa thay đổi, làm việc có chủ kiến hơn. Nhưng bao lương thực trong nhà đâu thể tự đầy lên chỉ vì con gái đã biết suy nghĩ cho tương lai.

Thấy cha mẹ chồng không nói gì, Trương Tiểu Bình lại lên tiếng: "Cha, mẹ, con xin nói một câu khó nghe. Em út có học thêm vài năm thì cuối cùng chẳng vẫn phải lấy chồng sao? Gả đi là thành người nhà khác! Nhà ta đổ hết tiền bạc, lương thực vào đó để được gì?"

Sắc mặt Triệu Thư Hòa thay đổi.

Triệu Mãn Trụ không vui: "Chị dâu, chị nói quá rồi đấy. Em út cũng là người nhà mình, sao lại bảo tiền đổ đi?"

Trương Tiểu Bình cũng nổi nóng: "Tôi nói sai à? Ngày nào tôi cũng phải ra đồng, về nhà còn phải chắt chiu cho con ăn, bản thân chẳng nỡ ăn thêm miếng nào. Giờ nói mỗi năm lấy hơn hai trăm cân lương thực ra, tôi còn không được hỏi một câu sao?"

Triệu Bảo Thương kéo vợ: "Thôi được rồi."

Trương Tiểu Bình hất tay chồng: "Anh đừng kéo tôi! Anh làm anh thì dễ nói lắm, thế anh lấy phần lương thực của mình ra nuôi em học đi!"

Triệu Bảo Thương mất mặt: "Anh có nói là mặc kệ đâu?"

Triệu Thư Hòa nhìn chị dâu cả. Cô biết những lời Trương Tiểu Bình khó nghe, nhưng không phải hoàn toàn vô lý. Gia đình này đâu chỉ có mình cô. Cô hít sâu rồi nói: "Mẹ, con không nhất quyết ép nhà mình nuôi con học. Con chỉ muốn hỏi thử xem có khả năng nào không thôi..."

Lý Quỳnh Tiên thấy con gái như vậy, trong lòng cũng buồn. Bà thật sự rất thương cô con gái út. Trong mấy anh chị em, Triệu Thư Hòa thông minh nhất, lại xinh đẹp và học giỏi. Nếu điều kiện khá giả, chắc chắn bà sẽ cho con học tiếp.

Nhưng thời buổi này, nhà ai dư dả được chứ?

Đêm đó, Triệu Thư Hòa nằm trên giường rất lâu vẫn không ngủ được. Cô nhắm mắt, định xem những bài giảng trong đầu, nhưng làm cách nào cũng chẳng thể tĩnh tâm.

Bình luận

0/1000 ký tự
Chưa có bình luận. Hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận.