Triệu Thư Hòa ngồi ngẩn ngơ trên đôn đá một lúc, nhánh cây khô trong tay đã bị cô bẻ thành mấy đoạn.
Triệu Thư Lan bưng bát từ bếp đi ra. Thấy em gái lơ đãng, chị hỏi: "Em út, hôm nay sao cứ mất hồn mất vía vậy? Đêm qua mơ thấy gì à?"
Triệu Thư Lan là chị cả trong nhà, lớn hơn Triệu Thư Hòa mười lăm tuổi, đã lấy chồng ở công xã bên cạnh từ mấy năm trước. Nhà chồng chị thuộc hàng khá giả nhất vùng. Bố chồng là đội trưởng đội sản xuất, chồng làm nghề lái máy kéo ở trạm máy nông nghiệp của công xã. Cuộc sống gia đình sung túc, vì thế Triệu Thư Lan cũng thường xuyên về thăm nhà mẹ đẻ.
Đến lúc này, Triệu Thư Hòa mới chợt nhận ra sân nhà yên ắng lạ thường: "Chị, sao Tiểu Vĩ, Phương Phương với Lỗi Lỗi không về cùng chị?"
Bình thường cứ chị cả về là phía sau có ba đứa trẻ nghịch như quỷ, đủ sức đuổi gà, vịt, chó chạy loạn khắp sân.
Triệu Thư Lan đặt bát lên bàn, một tay chống eo ngồi xuống: "Ôi dào, Tiểu Vĩ đi chơi với ông nội rồi. Con bé Phương Phương thì ngại đi bộ, vừa nghe không có xe đạp hay máy kéo, phải tự leo núi đi về là nhất quyết không chịu theo! Lỗi Lỗi còn nhỏ, lỡ dọc đường quấy khóc thì chị bế không nổi. Giờ cầu Tiểu Bản Kiều sửa thông rồi, đường về gần hơn trước nhiều. Chị nghĩ cũng chẳng có việc gì, nên tự về thăm nhà thôi."
Lý Quỳnh Tiên bưng chậu nước nóng từ bếp đi ra: "Chị cả, sao cứ chống eo mãi thế? Bị trẹo lưng à?"
Triệu Thư Lan hãnh diện nói: "Mẹ, con lại có thai rồi. Lần này là đứa thứ tư!"
Triệu Mãn Trụ đang ngồi ở bậc cửa gặm bánh bột ngũ cốc, nghe vậy liền tặc lưỡi: "Chị, chị còn sinh nữa à? Ba đứa chưa đủ khiến chị nhọc lòng sao?"
Triệu Thư Lan lườm em: "Sao? Chị sinh con có ăn vào phần lương thực nhà chú à? Hay chú nuôi hộ chị?"
Triệu Mãn Trụ lập tức xẹp xuống: "Thì có đâu, em chỉ tiện miệng hỏi thôi mà."
Lý Quỳnh Tiên lại vui mừng thay con gái lớn: "Sinh thêm mấy đứa càng tốt! Năm nay con mới ba mươi mốt, người vẫn khỏe mạnh! Nhà chồng con có phải không nuôi nổi đâu. Người miền núi đông con mới là phúc, sau này đi đến đâu cũng chẳng ai dám bắt nạt."
Triệu Thư Hòa ngồi bên cạnh nghe mà lòng khó chịu. Nếu là năm ngày trước, cô cũng sẽ thấy lời mẹ và chị cả nói là chuyện đương nhiên.
Ở vùng núi này, có người phụ nữ nào chẳng sống thế? Mười sáu, mười bảy tuổi đính hôn, mười tám, mười chín tuổi về nhà chồng, rồi sinh đứa này đến đứa khác, giặt giũ, nấu nướng, nuôi lợn, làm ruộng, cứ thế đến lúc tóc bạc trắng... Nhưng sau khi xem những ký ức ấy, cô đã biết phụ nữ không nhất thiết phải dành cả cuộc đời xoay quanh chuyện sinh con.
Thế nhưng những lời này không thể nói ra. Ở thôn Tiểu Thạch Đầu thời buổi này, nếu cô dám mở miệng nói thế, ngay cả cha mẹ thương cô nhất cũng chỉ nghĩ con gái trúng tà, thế nào cũng phải dạy dỗ một trận.
Triệu Thư Lan lại nhìn quanh nhà rồi hỏi: "Cha, mẹ, vợ thằng hai với vợ thằng ba đâu cả rồi? Bình thường ngửi thấy mùi cơm là hai đứa chạy nhanh hơn ai hết mà."
Lý Quỳnh Tiên hừ lạnh: "Dắt con về nhà ngoại ở mấy hôm rồi."
Triệu Thư Lan là người từng trải, vừa nghe giọng mẹ đã hiểu: "Lại cãi nhau à?"
Lý Quỳnh Tiên mắng: "Ngày nào cũng cãi, chẳng có hôm nào yên! Đứa thì chê nấu cơm gánh nước quá nhiều, đứa thì than cho lợn ăn, dọn chuồng mệt nhọc. Đứa này trách con đứa kia khóc lóc phiền phức, đứa kia lại nghi người ta chiếm phần hơn trong của chung."
Nói tới đây, Lý Quỳnh Tiên hài lòng nhìn con gái út: "Đợi em con học xong cấp hai vào tháng sáu này, mẹ với cha con sẽ chia nhà! Không chia nữa thì sớm muộn gì hai đứa con dâu cũng cãi đến tốc mái."
Triệu Mãn Trụ vội bày tỏ: "Mẹ, con có cãi nhau với anh hai đâu!"
Lý Quỳnh Tiên tức giận xì một tiếng: "Đúng, anh không cãi! Vợ anh phủi mông về nhà ngoại rồi, anh còn ai mà cãi nữa?"
Triệu Mãn Trụ bị nghẹn họng, rụt cổ không dám lên tiếng.
Triệu Thủ Điền, từ nãy vẫn ngồi ở góc bàn húp cháo, lúc này mới đặt bát xuống. Ông là kế toán đội sản xuất thôn Tiểu Thạch Đầu, thường ngày gảy bàn tính lách cách, tính tình chậm rãi, ít nói. Nhưng từng khoản thu chi trong làng ngoài nhà, ông đều nắm rõ hơn ai hết.
Nghe vợ nhắc chuyện chia nhà, Triệu Thủ Điền gật đầu: "Chia thì chia đi. Người đông, cứ chen nhau ăn chung một nồi thì sao tránh khỏi va chạm. Nhân lúc cha mẹ còn khỏe, chia sớm cho yên cửa yên nhà!"
Triệu Thư Lan hết sức tán thành: "Nên chia lâu rồi! Con thằng hai, thằng ba cũng lớn cả, đâu thể mãi ăn chung một nồi. Em út năm nay tốt nghiệp, chắc cũng đến lúc xem mắt rồi nhỉ?"
Triệu Thư Hòa biết chuyện gì phải đến cũng sẽ đến. Trong làng, chỉ cần con gái đủ mười sáu tuổi, người lớn nói qua nói lại thế nào cuối cùng cũng quay về chuyện chồng con.
Thấy Triệu Thư Hòa cúi đầu im lặng, Triệu Thư Lan trêu: "Em út, nói thật với chị đi. Em muốn tìm chồng ở đâu? Đội sản xuất bên cạnh? Thị trấn công xã? Hay tận huyện thành?"
Triệu Thư Hòa chẳng chút e thẹn: "Em muốn lấy người thành phố."
Cô vừa dứt lời, Triệu Mãn Trụ đã bật cười trước tiên: "Ôi chao! Em út nhà mình cũng có mắt nhìn cao ghê!"
Triệu Thư Hòa còn cố tình thêm một câu: "Em không lấy người làm ruộng đâu."
Triệu Mãn Trụ nghẹn lời: "Thế hạng chân lấm tay bùn như anh ba, chẳng phải mới xuất hiện đã bị em chê chìm xuống bùn rồi sao?"
Triệu Thư Hòa liếc anh: "Anh ba có con rồi, còn chen vào làm gì?"
Triệu Mãn Trụ bị em gái chặn họng. Triệu Thư Lan cười đến vỗ bàn: "Được đấy, em út giờ miệng lưỡi sắc bén hơn rồi!"
Triệu Thư Hòa ngoài mặt cũng cười, nhưng trong lòng chẳng hề nhẹ nhõm. Cô nói muốn lấy chồng thành phố, đâu phải vì muốn lập tức kết hôn. Cô hiểu nếu nói thẳng mình không muốn lấy chồng, những ngày tháng ở nhà sẽ chẳng thể yên ổn nữa.
Quả nhiên, Triệu Thủ Điền cũng tán thành: "Đúng rồi! Lấy chồng là để có cơm ăn áo mặc. Em út nhà mình xinh xắn, học hành sáng dạ, sau này phải lấy người thành phố, đừng tìm chàng trai nghèo để chịu khổ."
Lý Quỳnh Tiên thấy chồng cũng nghĩ đơn giản như thế, bèn khuyên: "Thành phố đương nhiên tốt. Hằng tháng được phát tem phiếu lương thực, phiếu vải, ở nhà gạch không lọt gió, có bệnh ra đường là gặp bệnh viện lớn. Bao nhiêu người muốn chen chân vào thành phố, chỉ có điều cửa ấy khó bước qua, chẳng dễ tìm được người phù hợp đâu."
Triệu Thư Lan tiếp lời: "Cũng không phải hoàn toàn không có cách. Bên công xã nhà chồng con có mấy gia đình công nhân, trong nhà có con trai. Đợi em út tốt nghiệp, con thử hỏi thăm xem."
Triệu Thư Hòa biết không thể để câu chuyện đi xa hơn, vội rót cho chị một cốc nước đường: "Chị uống thêm chút nước ngọt đi. Trong bụng còn có một đứa nữa, suốt ngày chỉ lo cho em, cẩn thận để cháu em bị đói đấy."
Triệu Thư Lan nhìn dáng vẻ nghiêm túc của em gái, bật cười: "Giờ mới biết ngượng à? Em do một tay chị chăm lớn, bộ dạng nào mà chị chưa từng thấy?"
Triệu Thư Hòa đỏ mặt: "Chị!"
Mọi người trong nhà bật cười. Triệu Thư Hòa cũng cười theo, nhưng cười xong lòng cô vẫn nặng trĩu.
Cha mẹ, anh chị đều thật lòng thương cô. Trong bốn người con, chỉ riêng cô được gia đình nuôi ăn học hết cấp hai. Tình thương ấy ở vùng núi trọng nam khinh nữ này thật hiếm có. Con đường tốt nhất mà họ nghĩ cho cô, chẳng qua là tìm một nhà khá giả rồi gả cô đi thật nở mày nở mặt.
Không thể trách họ. Trong mắt những người nông dân bao đời bị núi non giam giữ, đó đã là số phận tốt đẹp nhất mà một người phụ nữ có thể với tới.
Ăn sáng xong, Triệu Thủ Điền nhét sổ sách vào áo, đội chiếc mũ bông cũ chuẩn bị ra ngoài: "Cha đến đội đây. Hôm nay phải tính công điểm, chiều còn phải kiểm tra thóc trong kho."
Triệu Mãn Trụ cũng đứng lên: "Cha, con đi cùng cha."
Lý Quỳnh Tiên gọi anh lại: "Bổ xong củi rồi hãy đi."
Triệu Mãn Trụ quay đầu nhìn đống củi khô chất cao như núi ở góc sân, mặt dài ra: "Mẹ, rốt cuộc con có phải con ruột không vậy?"
Lý Quỳnh Tiên đáp: "Không phải con ruột thì mẹ đã đuổi anh ra đường hít gió mà sống từ lâu rồi."
Triệu Thư Lan trêu: "Cái miệng mẹ đúng là chẳng chịu nhường ai."
Lý Quỳnh Tiên nhanh tay thu dọn bát đũa sứ thô trên bàn: "Mẹ không dữ thì sao quán xuyến nổi cả nhà đông thế này? Đứa nào cũng chỉ biết há miệng chờ cơm. Bát đũa tự mọc chân đi rửa được chắc? Máng lợn tự mọc ra cỏ lợn à?"
Bà vừa dứt lời, ngoài cổng đã vang lên tiếng gọi: "Thím Quỳnh Tiên! Thím Quỳnh Tiên có nhà không?"
Lý Quỳnh Tiên hỏi ngay: "Nhà nào lại sắp đẻ thế?"
Người ngoài cửa hổn hển chạy vào, là cậu con trai út nhà họ Trần ở chân núi bên cạnh: "Thím ơi, chị dâu cháu chuyển dạ rồi, đau cả nửa đêm nay. Mẹ cháu bảo cháu mau đến mời thím!"
Lý Quỳnh Tiên nhét bát vào tay Triệu Thư Hòa: "Hòa, rửa bát đi! Lan, con đang có thai, đừng đi lại lung tung! Mãn Trụ, bổ hết củi cho mẹ!"
Mẹ cô, Lý Quỳnh Tiên, là bà đỡ nổi tiếng trong phạm vi mấy dặm quanh đây. Nhà ai có con dâu sắp sinh phần lớn đều tới mời bà. Bà vừa vững tay vừa gan dạ, ngay cả gặp ca khó sinh cũng giữ được bình tĩnh xử lý.
Trước kia Triệu Thư Hòa chỉ thấy mẹ mình thật giỏi.
Nhưng giờ nhìn lại, mẹ cô tuy chẳng được học hành bao nhiêu, lại có khả năng cứu người và giành được sự kính trọng của mọi người giữa vùng núi cách biệt này. Người phụ nữ khác đều chỉ được gọi là vợ nhà nọ, con dâu nhà kia, riêng mẹ cô được gọi bằng cái tên thân thiết "chị Quỳnh Tiên". Đó chính là sự tự tin mà một người có tay nghề thật sự sở hữu.
Lý Quỳnh Tiên vội vàng theo con trai út nhà họ Trần ra cổng. Thấy mẹ đã đi xa, Triệu Mãn Trụ thở phào: "Ôi trời, cuối cùng mẹ cũng đi rồi."
Triệu Thư Hòa tốt bụng nhắc: "Anh ba, củi vẫn còn chất ở đằng kia kìa."
Triệu Mãn Trụ than: "Em út, sao giờ em toàn đứng về phe mẹ giám sát anh thế?"
Triệu Thư Lan ngồi dưới mái hiên gian nhà chính: "Mãn Trụ, mau làm đi. Đợi mẹ về thấy chú chưa bổ củi thì chú chết chắc."
Triệu Mãn Trụ không dám đấu khẩu với chị cả nữa, vội cầm rìu bổ củi. Triệu Thư Hòa rửa sạch bát đũa rồi ngồi bên đống củi, giúp anh xếp từng khúc gỗ đã bổ ngay ngắn dưới chân tường.
Một lúc sau, thấy em gái vẫn định bê gỗ, Triệu Mãn Trụ vội ngăn lại: "Thôi, thôi! Ra một bên nghỉ đi. Mấy hôm trước tay em nứt nẻ chảy máu từng đường vì lạnh, mới đỡ chút thôi, đừng bê gỗ làm rách ra nữa."
Triệu Thư Hòa cúi nhìn tay. Nhờ tác dụng của viên thuốc, các vết nứt nẻ đã lành đi rất nhiều. Sợ anh phát hiện điều bất thường, cô vội kéo tay áo xuống: "Anh ba, em không sao."
Triệu Thư Lan vẫy tay gọi: "Em út, qua đây, chị muốn hỏi em một câu nghiêm túc."
Triệu Thư Hòa đi tới, ngồi xuống chiếc ghế đẩu bên cạnh: "Chị, chuyện gì thế?"
Triệu Thư Lan nhìn em: "Thành phố thì tốt thật, nhưng đâu phải ai cũng vào được. Người ta chọn vợ kỹ lắm, phải xét gia cảnh, ngoại hình, cả việc có chăm chỉ tháo vát không nữa."
Triệu Thư Hòa không muốn nói những chuyện này, bèn nhỏ giọng: "Chị, những điều đó em đều hiểu... Năm xưa chị lấy chồng ở công xã bên cạnh, đã từng hối hận chưa?"
Triệu Thư Lan cười khổ, lắc đầu: "Hai năm đầu mới lấy chồng, sao mà không hối hận cho được? Anh rể em quanh năm chạy vận chuyển cho công xã, mười ngày nửa tháng chẳng về nhà. Cha mẹ chồng lại nhiều quy củ. Chị là con dâu mới từ làng khác về, trời chưa sáng đã phải dậy nấu cơm, chăm con mệt đến mức nửa đêm trốn trong chăn khóc thầm."
Triệu Thư Hòa lặng lẽ nghe.
Triệu Thư Lan kể tiếp: "Sau này cuộc sống dần ổn thỏa, rồi cũng quen. Anh rể em không đánh vợ, tiền kiếm được đều mang về nhà, nhà chồng cũng chẳng để chị thiếu ăn thiếu mặc. So với những người đàn bà trong làng bị chửi, bị đánh, chị đã được coi là tốt số rồi."
Những lời ấy khiến lòng Triệu Thư Hòa nghẹn lại. Ở vùng núi này, cái gọi là phụ nữ "tốt số" hóa ra chỉ là không bị đánh, có cơm ăn và có người chồng chịu mang tiền về nhà.