Tối hôm đó, chuyện sắp xếp chỗ ngủ khiến cả nhà phải thu xếp một phen.
Nhà họ Triệu chỉ có mấy gian phòng, ngày thường cả gia đình đông người sống chung đã chật chội. Giờ thêm ba người nhà họ Lục, Triệu Thủ Điền và Lý Quỳnh Tiên bàn bạc, quyết định nhường phòng của mình và phòng của Triệu Thư Hòa cho khách.
Lục Trường Hùng và Vương Tú Lan ở phòng của vợ chồng Triệu Thủ Điền. Lục Cảnh Phong ở gian phòng phụ trống cạnh phòng nhỏ của Triệu Thư Hòa.
Còn Triệu Thủ Điền ôm chăn đệm sang phòng Triệu Bảo Thương, ngủ chung giường với cháu trai lớn Triệu Thành.
Triệu Thành năm nay tám tuổi, nằm trên giường cứ trằn trọc mãi, hỏi Triệu Thủ Điền: "Ông nội, người tỉnh thành có phải giàu lắm không?"
Triệu Thủ Điền vỗ nhẹ cháu: "Lo ngủ đi. Trẻ con hỏi chuyện giàu với nghèo làm gì."
Triệu Thành không chịu thôi: "Vậy kẹo họ mang đến có ngọt lắm không ạ?" Triệu Thủ Điền chẳng thèm đáp. Triệu Thành lẩm bẩm vài câu, một lát sau đã ngáy khò khò.
Bên này, Triệu Thư Hòa chen chúc với Lý Quỳnh Tiên trên chiếc giường nhỏ của mình. Hai mẹ con nằm đối mặt nhau. Trong phòng tối om, ngoài cửa sổ côn trùng kêu râm ran.
Lý Quỳnh Tiên lên tiếng trước: "À phải rồi, Thư Hòa, mẹ quên báo với con, chị cả con sinh rồi."
Triệu Thư Hòa lập tức ngồi bật dậy: "Khi nào ạ? Con trai hay con gái?"
"Mới mấy hôm trước thôi. Mẹ đến báo chị con chuyện con thi đỗ trung cấp, không ngờ vừa tới cửa nhà nó thì nó đang chuyển dạ."
Nhắc đến, Lý Quỳnh Tiên cũng thấy thật trùng hợp: "Mẹ vào đỡ đẻ giúp, lại là một thằng cu."
Triệu Thư Hòa thở phào: "Chị con có khỏe không mẹ?"
Lý Quỳnh Tiên đáp: "Sinh thì cũng sinh rồi, nhưng lần này tổn hại sức khỏe, mất nhiều máu. Sau này e khó có thai thêm."
Triệu Thư Hòa nhớ tới những lời chị cả từng nói lần trước...
Lý Quỳnh Tiên nói tiếp: "Nhưng người không sao cả, nhà chồng cũng đối xử được. Anh rể con xin nghỉ ở nhà chăm sóc, mẹ chồng chị con còn bảo sẽ bồi bổ thật tốt. Bốn đứa con rồi, ba trai một gái. Chị con coi như đã gửi cả phúc phần nửa đời sau vào con cái."
"Thế anh rể con thì sao ạ?"
"Nó xin nghỉ ở nhà chăm vợ, điểm này cũng được."
Lý Quỳnh Tiên trở mình, kéo chăn về phía Triệu Thư Hòa một chút: "Chị con nghe chuyện con thi đỗ trung cấp, mừng đến mức mới sinh mà còn định nhảy khỏi giường. Nó nói nhất định sẽ bảo Vĩnh Phát sang dự ngày đính hôn."
Triệu Thư Hòa nói: "Tính chị vẫn thế, vừa sinh xong còn chẳng chịu nghỉ, cứ lo chuyện cho cả nhà mình."
Triệu Thư Hòa lại nằm xuống, nhìn xà nhà không nói gì.
Lý Quỳnh Tiên trở mình thêm lần nữa. Giọng bà khác hẳn mọi ngày, chậm rãi hơn: "Con gái à, số con tốt, gặp được nhà như thế. Người ta sẵn lòng bỏ tiền cho con ăn học, lại lặn lội đường xa đến đính hôn. Khắp mười dặm tám làng quanh đây, mẹ còn chưa từng nghe chuyện như vậy."
Bà hạ thấp giọng: "Bố mẹ chẳng có tài cán gì, không đủ sức cho con tiếp tục học. Con là đứa con gái út bố mẹ sinh lúc đã có tuổi, vừa xinh xắn vừa ngoan ngoãn. Bố mẹ cũng chẳng muốn con cả đời ở mãi trong vùng núi này với bố mẹ."
Mắt Triệu Thư Hòa nóng lên, cô không dám mở miệng.
Lý Quỳnh Tiên nói tiếp: "Bây giờ con có khả năng rồi, hãy chăm chỉ học hành, nắm lấy bản lĩnh trong tay. Đó mới là điều quan trọng nhất."
Giọng bà lại có phần đắc ý: "Nhìn mẹ con đây này. Mẹ lấy bố con bao nhiêu năm, ông ấy có dám đánh mẹ không? Có dám nặng lời với mẹ câu nào không? Bởi vì mẹ có bản lĩnh! Mười dặm tám làng, nhà nào có người sinh con chẳng phải mời mẹ đến? Trong nhà này bố con có tiếng nói, mẹ cũng có tiếng nói! Ông ấy mà dám lên mặt với mẹ, mẹ buông hết việc cho ông ấy tự lo ngay!"
Triệu Thư Hòa nghe đến cay mũi nhưng cũng muốn bật cười: "Mẹ, bố đã bao giờ lên mặt với mẹ đâu?"
"Đấy là bởi bố con biết mẹ tính cứng, không dễ bắt nạt!"
Lý Quỳnh Tiên hừ một tiếng: "Còn chị con, sinh được con trai, việc nhà, việc đồng áng đều giỏi, nhưng cuộc sống thật sự vất vả. Con nhìn chị bụng mang dạ chửa còn vượt núi về lo chuyện chụp ảnh cho con đấy, vì sao? Chẳng phải vì chị đã đi con đường ấy, biết lấy chồng ở vùng núi khổ thế nào, không muốn con cũng đi theo vết xe của mình sao?"
Triệu Thư Hòa vùi mặt vào chăn, hai mắt nóng rực.
"Nhà mình chỉ có con là đi ra khỏi vùng núi này."
Lý Quỳnh Tiên vỗ nhẹ lên đầu con: "Con phải ghi nhớ ơn nhà họ Lục. Người ta không chê nhà mình nghèo, không chê mình là dân miền núi, lại sẵn lòng bỏ tiền cho con đi học. Ân tình ấy con phải nhớ cả đời."
Nước mắt Triệu Thư Hòa rơi xuống, lặng lẽ thấm vào gối.
"Nhưng con gái à, chỉ ghi nhớ ơn thôi chưa đủ! Bản thân con phải có năng lực. Có bản lĩnh, con mới đứng vững được. Đến nhà chồng, có việc làm, có thu nhập, con mới thẳng lưng mà nói chuyện. Nếu chẳng có gì trong tay, dù người ta đối xử tốt đến đâu, con vẫn thấp hơn một bậc. Hiểu chưa?"
Triệu Thư Hòa gật đầu, nước mắt cọ vào khăn gối.
"Đừng khóc nữa, sáng mai mắt sưng lên thì không đẹp đâu." Lý Quỳnh Tiên kéo góc chăn. "Ngủ đi."
Triệu Thư Hòa không đáp. Cô nhắm mắt, nhưng đầu óc vẫn tỉnh táo. Cô nhớ lại lời người kia nói trước lúc rời đi mấy tháng trước: Cô nhất định phải bước ra ngoài.
Khi ấy cô thấy lời ấy chẳng khác nào chuyện trong mơ. Một cô gái nhà nông đến lương thực cũng chẳng gom đủ, lấy gì ra đi? Đi đâu cơ chứ?
Sau đó cô đã chấp nhận số phận. Nhưng Lục Cảnh Phong xuất hiện, mang theo mối nhân duyên từ mấy tấm ảnh, và cả một cơ hội tiếp tục học hành.
Cô biết rời khỏi vùng núi này phải trả giá. Giá của chỉ tiêu và lương thực, cô không kham nổi. Chính Lục Cảnh Phong đã giúp cô trả. Cô hứa trao nửa đời còn lại của mình để đổi lấy con đường ấy.
Nhưng cô không hối hận! Vì cô biết nếu không đi con đường này, cả đời cô sẽ chỉ là bản sao của chị gái: lấy chồng, sinh con, làm ruộng, năm này qua năm khác, cho đến lúc già nua không còn cử động nổi.
Dù được chọn lại mười lần, trăm lần, cô vẫn chọn con đường này.
Bước ra ngoài, tiếp tục sống.
Phía Lý Quỳnh Tiên đã im tiếng, hơi thở đều đặn. Triệu Thư Hòa biết mẹ đã mệt. Mấy ngày nay bà bận rộn cả trong lẫn ngoài, lại còn sang nhà chị cả đỡ đẻ, người bằng sắt cũng chịu không nổi.
Triệu Thư Hòa nhắm mắt, những bài học trong đầu lại tự động hiện ra. Cô không mở môn tiếng Anh, mà chọn một môn trước giờ chưa kịp xem: Giáo dục học.
Cô muốn biết giáo viên dạy học sinh như thế nào. Một ngày nào đó, kiến thức cô học được không thể chỉ chứa trong đầu, mà phải đem ra truyền dạy, phải ứng dụng vào đời sống.
Những gì hệ thống để lại cho cô quá nhiều, nhiều đến mức cô cảm thấy học cả đời cũng không hết. Chính vì nhiều như thế, cô càng không thể lãng phí.
Ánh trăng từ từ dịch chuyển trên lớp giấy dán cửa sổ, từ bên trái sang bên phải.
Ngày mai là lễ đính hôn. Từ ngày mai, cô sẽ là cô gái đã có hôn ước. Nhưng cô vẫn là Triệu Thư Hòa đã thi đứng thứ nhất, là Triệu Thư Hòa sắp bước vào lớp học của trường trung cấp sư phạm tỉnh thành.