Khương Hoài Viễn nhận được thông báo khi đang cùng giáo sư La đối chiếu báo cáo nghiên cứu trong khoa.
Cuộc gọi được chuyển qua văn phòng hiệu trưởng, đầu dây bên kia chỉ thông báo giờ và địa điểm, dặn sáng mai chín giờ phải có mặt đúng giờ, không nói thêm chữ nào.
Ông đặt điện thoại xuống, đứng ngẩn trong phòng một lát. Hai hôm trước ông vừa gửi điện báo chửi Tô Cảnh Hồng một trận, vậy mà cấp trên đã gọi mình lên. Ông thầm nghĩ, chẳng lẽ lão Tô đi mách tội mình?
Sáng hôm sau, Khương Hoài Viễn đến sớm nửa tiếng. Bước vào, ông thấy bên trong đã có vài người ngồi chờ. Phía Viện Khoa học có viện sĩ Tần, bên giáo dục có một cán bộ họ Văn, đeo kính.
Viện sĩ Tần gật đầu chào ông, chỉ ghế trống bên cạnh.
“Thầy Tần, hôm nay có chuyện gì thế ạ?” Khương Hoài Viễn ngồi xuống, nhỏ giọng hỏi.
Viện sĩ Tần chỉ đáp: “Liên quan đến cô sinh viên trao đổi của cậu.”
Biết là chuyện của Triệu Thư Hòa, Khương Hoài Viễn lập tức có linh cảm chẳng lành.
Đúng chín giờ, vị lãnh đạo ngồi ghế chủ tọa bước vào. Ông ngoài sáu mươi, tóc cắt rất ngắn. Vào phòng không khách sáo, vừa ngồi xuống đã bảo thư ký phát tài liệu.
Khương Hoài Viễn nhận lấy, đầu tiên nhìn thấy mã số của một căn cứ Tây Bắc. Lật tiếp là đơn đề nghị kéo dài thời gian công tác, cuối đơn có chữ ký họ Thẩm. Bên dưới đính kèm một bản tường trình tình hình.
Ông đọc từ đầu đến cuối, rồi đọc lại lần nữa.
Bản tường trình khá ngắn gọn. Khi chuyên gia Liên Xô rút đi, họ để lại một tập tài liệu. Căn cứ trích đoạn giữa, xóa thông tin bối cảnh, chia thành nhiều phần gửi đến mấy đại học trong nước và nhóm chuyên gia Kinh Thành.
Trong bốn tháng, chỉ phương án do Đại học Giao thông tỉnh S gửi về chỉ ra bản thân đề bài có vấn đề. Phương án mới đi kèm đã được căn cứ kiểm chứng đúng hướng. Người viết là Triệu Thư Hòa.
Khương Hoài Viễn đặt tập giấy xuống. Cuối cùng ông cũng hiểu bức điện báo của Tô Cảnh Hồng. Khi đọc dòng chửi “lấy đề đánh lạc hướng làm khó sinh viên năm nhất của tôi, hành xử quá khó coi”, ông chẳng hiểu mô tê gì, tức đến mức đáp trả ngay trong đêm.
Hóa ra lão Tô mắng nhầm người, còn ông cũng mắng nhầm người. Cái oan này từ tỉnh S chạy đến Tây Bắc rồi lại vòng về Kinh Thành.
“Đồng chí Khương Hoài Viễn.” Vị lãnh đạo lên tiếng. “Triệu Thư Hòa ở Đại học Khoa học Kỹ thuật Kinh Thành hơn hai tháng, đồng chí tiếp xúc với cô bé nhiều nhất. Phía căn cứ muốn giữ cô bé sáu tháng, đồng chí thấy sao?”
Mấy người trong phòng đều nhìn ông.
Khương Hoài Viễn vốn thẳng tính: “Cá nhân tôi cho rằng bây giờ không thích hợp để cô bé trực tiếp làm việc lâu dài ở căn cứ nghiên cứu. Với trí tuệ và thiên phú ấy, sau này cô bé không chỉ nghiên cứu được một loại động cơ! Cô bé hiện giờ như phôi gốm vừa mới nhào nặn, hình dáng còn chưa định hẳn, các vị đã nóng lòng đưa vào lò nung. Quá đáng tiếc!”
Viện sĩ Tần ngồi bên cạnh gật đầu: “Tiểu Khương nói phải. Ngay cả dự án của tôi, tôi cũng chỉ dám để cô bé tham gia trước kỳ nghỉ. Đến lúc vào học thì vẫn phải cho đi học.”
Cán bộ Văn lật tài liệu, cũng nói: “Ý kiến bên Bộ Giáo dục là vẫn phải ưu tiên đào tạo theo lộ trình học sinh, sinh viên. Thiên tài vừa biết đổi mới vừa có năng lực nghiên cứu thế này trăm năm hiếm gặp! Môn cơ sở chưa học xong đã lao vào viện nghiên cứu, sau này muốn chuyển hướng sẽ rất khó.”
Đúng lúc ấy có tiếng gõ cửa. Thư ký bước vào, cầm một phong bì: “Thưa thủ trưởng, báo cáo của Đại học Giao thông tỉnh S đã tới, được chuyển gấp ngay trong đêm.”
Vị lãnh đạo ra hiệu cho đọc.
Thư ký mở phong bì. Báo cáo do Tô Cảnh Hồng chấp bút, cuối còn có chữ ký hiệu trưởng và bí thư đảng ủy nhà trường.
“Đồng chí Triệu Thư Hòa chưa được đào tạo hệ thống đầy đủ các môn cơ sở, kinh nghiệm thực hành kỹ thuật bằng không. Theo đánh giá của trường, để sinh viên này trưởng thành thành tài, nhanh nhất cũng cần hai năm nữa... Ngoài ra, sinh viên có tâm lý nhạy cảm, xuất thân nghèo khó, thời gian dài sống ở tầng lớp thấp nên có phần tự ti, thiếu tự tin. Trước nhiệm vụ lớn rất dễ sợ hãi, chưa có bản lĩnh gánh vác trọng trách, cần hướng dẫn từng bước.”
Thư ký xem thêm hai dòng rồi đọc tiếp: “Kính đề nghị cấp trên cân nhắc đầy đủ độ tuổi và khả năng chịu đựng tâm lý của sinh viên, tuyệt đối không nóng vội.”
Đọc xong, cả phòng im lặng.
Vị mặc quân phục ngạc nhiên: “Hai lần đứng đầu toàn quốc mà còn tự ti? Lão này chỉ cần một lần đứng đầu toàn quốc thôi là có thể ngẩng mặt lên tận trời! Cô bé tự ti cái gì?”
Viện sĩ Tần không nhịn được bật cười rồi vội nén lại.
Khương Hoài Viễn không cười. Ông nhớ buổi sáng tháng Sáu ấy, Triệu Thư Hòa ngồi trong văn phòng, nói rằng Đại học Khoa học Kỹ thuật Kinh Thành đã có hai mươi mốt thiên tài. Rồi trước khi đi, cô còn nói mình muốn ra khỏi núi, chứ không muốn rời khỏi tỉnh S.
“Tư lệnh Dương, đó chính là sự nhạy cảm của thiên tài.” Khương Hoài Viễn nói. “Ông không biết cô bé trưởng thành trong hoàn cảnh nào. Năm 1975, cô bé vẫn là một cô gái ở thôn Tiểu Thạch Đầu sâu trong núi tỉnh S, chỉ vì hai bao bột ngô mà suýt phải lấy chồng sinh con.”
“Không thể ép.” Khương Hoài Viễn nhìn là biết vị tướng muốn nói gì, nên giải thích trước. “Ép quá, cô bé sẽ rụt trở lại.”
Tư lệnh Dương nói: “Mấy người làm học vấn các cậu lắm đường vòng quá.”
“Lão Dương, năm xưa ông dẫn tân binh, chẳng phải cũng không vừa đến đã bắt người ta ra tiền tuyến sao?” Vị lãnh đạo chủ tọa nói.
Tư lệnh Dương nhớ lại những tân binh dưới quyền năm xưa, lần đầu cầm súng, lần đầu giết địch. Ông thở dài: “Một cô bé tốt. Chỉ là cái gan ấy phải rèn thêm!”
Vài phút sau, thư ký lại bước vào, lần này cầm thêm một bức điện báo.
“Thưa thủ trưởng, liên lạc viên được cử đến trao đổi với đồng chí Triệu Thư Hòa ở căn cứ đã hồi âm.”
“Đọc đi.”
Thư ký xem một cái, sững người rồi vội đọc nguyên văn: “Đồng chí Triệu Thư Hòa khẳng định từ chối ở lại căn cứ nghiên cứu số hai mươi bảy quá một tháng. Lý do là... cô ấy nói, máy bay chiến đấu do chính mình chế tạo, bản thân mình còn không dám ngồi. Cô ấy không dám chỉ huy bừa bãi, kiên quyết đòi trở về trường học.”
Cán bộ Văn lập tức cúi đầu nén cười. Viện sĩ Tần nâng ca trà che mặt. Nhưng cười xong, ai cũng hiểu đây là sự kính sợ khoa học và trân trọng sinh mạng.
Khương Hoài Viễn lên tiếng bênh cô: “Thưa lãnh đạo, cô bé không phải không muốn làm, mà sợ làm hỏng. Loại thiết bị ấy chỉ một sai sót là mất mạng người. Cô bé hiểu rất rõ.”
Lúc này, vị lãnh đạo chủ tọa đã quyết định: “Không phê duyệt đề nghị của căn cứ. Chỉ một tháng. Hết hạn, quân đội có trách nhiệm đưa cô bé về tỉnh S an toàn nguyên vẹn, dọc đường tuyệt đối không để xảy ra sơ suất.”
Ông nhìn tư lệnh Dương: “Phía lão Thẩm, đồng chí trực tiếp trao đổi. Khi người đi rồi, căn cứ cứ theo hướng cô bé để lại mà nghiên cứu. Có vấn đề thì tập hợp thành tài liệu, gửi qua kênh chính thức cho cô bé.”
Tư lệnh Dương gật đầu: “Tôi sẽ đích thân gọi điện cho lão Thẩm.”
“Khương Hoài Viễn.”
“Có mặt.”
“Cuối tháng Tám cô bé về lại Đại học Khoa học Kỹ thuật Kinh Thành. Đồng chí chú ý bồi dưỡng tính cách. Về học thuật đã có viện sĩ Tần và mọi người. Còn bản lĩnh, sự tự tin, không phải thứ người khác cho được, mà phải từng bước tự mình gây dựng. Chúng ta cần kiên nhẫn hơn, giúp cô bé hiểu rằng nghiên cứu khoa học cần dám thử, dám khám phá.”
Khương Hoài Viễn đáp: “Tôi hiểu.” Nhưng trong lòng nghĩ công việc này còn khó hơn dẫn cả một nhóm nghiên cứu. Xem ra phải bàn thêm với lão Tô. Vừa cãi nhau xong, giờ ông lại phải xuống nước, chủ động gửi điện báo trước.
Vị lãnh đạo thu dọn tài liệu, vừa định tuyên bố tan họp thì gọi thư ký lại: “Thông báo cơ quan an ninh quốc gia và bộ phận bảo vệ quân đội. Kể từ hôm nay, nâng cấp độ bảo vệ an toàn và bảo mật đối với đồng chí Triệu Thư Hòa.”
Ông nhìn mọi người trong phòng: “Tất cả người dự họp hôm nay phải ký cam kết giữ bí mật. Rà soát những người xung quanh cô bé, kể cả thân nhân, bạn học, đồng nghiệp tại trường bồi dưỡng. Bất kỳ nhân vật khả nghi nào từng tiếp xúc với cô bé đều phải điều tra rõ lai lịch. Kiến thức trong đầu cô bé liên quan đến sự phát triển đất nước, tuyệt đối không được xảy ra sơ suất!”