Những ngày còn lại của kỳ nghỉ đông, nếp sinh hoạt của Triệu Thư Hòa vẫn rất điều độ.
Bảy giờ rưỡi sáng thức dậy, trước tiên cô luyện nói tiếng Anh nửa tiếng với bài giảng trong đầu.
Luyện xong cũng là lúc Vương Tú Lan vừa làm bữa sáng. Ăn sáng xong, Lục Cảnh Phong đi làm, Triệu Thư Hòa dắt xe đạp ra ngoài, đến thẳng thư viện tỉnh.
Trong phòng đọc, cô luôn chọn chỗ ngồi ở góc kín nhất, mở một cuốn sách nguyên bản ngoại văn. Bề ngoài trông cô chăm chú đọc sách, nhưng thực tế toàn bộ tâm trí lại đặt vào những bài giảng trong đầu.
Với môn toán, cô học lại từ chương trình lớp mười. Đại số, hình học, lượng giác, từng phần kiến thức đều được cô nghe kỹ, làm bài tập kỹ.
Kiến thức lớp mười một khó hơn, hình học giải tích và hình học không gian khiến cô mất tròn mười ngày mới nắm vững.
Giải tích và dãy số lớp mười hai, cô học thêm một tuần nữa.
Đến khi học xong chương trình toán cả ba năm trung học phổ thông, Triệu Thư Hòa tính thời gian trong lòng. Chỉ còn ba tháng nữa là đến kỳ thi.
Cô do dự một chút, không mở khóa học toán đại học. Trong đầu chứa quá nhiều kiến thức, nhỡ lúc thi dùng phương pháp giải vượt chương trình sẽ lộ sơ hở. Cứ chắc chắn một chút, trước tiên củng cố vững kiến thức trung học đã.
Tiếng Anh thì cô tiến bộ rất nhanh. Những chương trình năm nhất, năm hai đại học đã học xong từ lâu. Bây giờ cô đang nghe môn phiên dịch nâng cao và dịch văn học của năm ba.
Chị thủ thư thấy cô ngày nào cũng đến, dần dần quen mặt, bèn hỏi: “Cô gái, em học trường nào mà chăm chỉ thế?”
Triệu Thư Hòa gấp sách, mỉm cười: “Em học trung cấp sư phạm, sắp tốt nghiệp rồi ạ.”
“Học sinh trung cấp?” Chị ấy hơi bất ngờ. “Chị cứ tưởng em là sinh viên đại học cơ, toàn đọc sách chữ Tây.”
Triệu Thư Hòa chỉ cười, không giải thích, thu dọn đồ về nhà.
Cứ thế đến cuối tháng hai, ngày khai giảng đã tới. Hôm đầu tiên đến trường làm thủ tục, Triệu Thư Hòa vào văn phòng, Lỗ Hưng Tồn đưa cho cô thời khóa biểu học kỳ này.
Triệu Thư Hòa xem rồi ngạc nhiên: “Thưa cô Lỗ, thời khóa biểu xếp nhầm phải không ạ? Sao số tiết em dạy lớp mới chỉ còn hai tiết một tuần? So với học kỳ trước bị cắt hơn một nửa rồi.”
Lúc này trong văn phòng không có ai khác. Lỗ Hưng Tồn đứng dậy đi tới cửa, nhìn ra ngoài rồi thuận tay đóng lại.
Cô giáo kéo Triệu Thư Hòa đến ngồi bên bàn mình: “Không nhầm, đây là quyết định đích thân hiệu trưởng Chu đưa ra hôm qua.”
“Tại sao ạ?” Triệu Thư Hòa không hiểu. Học kỳ trước hiệu trưởng Chu còn muốn xếp kín lịch cho cô, giờ cô vừa quen với học sinh. “Kết quả cuối kỳ lớp mới khá tốt, em dạy các em cũng thuận. Đổi giáo viên, liệu các em có thích nghi được không?”
Lỗ Hưng Tồn thở dài: “Thư Hòa, không phải em dạy không tốt, mà bây giờ em không thể phân tán sức lực nữa. Em phải dốc toàn lực cho giai đoạn nước rút. Trong kỳ nghỉ đông, tỉnh đã họp mấy lần. Dù văn bản cụ thể chưa ban hành, những người làm giáo dục như chúng ta đều nghe ra hàm ý. Cấp trên ngày càng coi trọng giáo dục, hơn nữa đã bắt đầu chuẩn bị cho những thay đổi lớn! Điều đó cho thấy đất nước cần nhân tài, nhất là nhân tài xuất sắc nhất.”
“Kỳ thi toàn quốc lần này không chỉ để tuyển chọn mà còn là nhiệm vụ quan trọng, thể hiện thành quả giáo dục của các tỉnh. Ý của tỉnh rất rõ: tuyệt đối, tuyệt đối không được xảy ra sai sót với em! Phải giữ vững học sinh mũi nhọn này, không để công việc giảng dạy nặng nề kéo chân em.”
Triệu Thư Hòa hiểu ra. Đây là tín hiệu một thời đại sắp bước vào bước ngoặt. Giáo dục đang được đưa trở lại vị trí chiến lược quốc gia. Cô không hỏi thêm: “Thưa cô Lỗ, em hiểu rồi. Học kỳ này nhất định em dốc hết tâm sức cho kỳ thi.”
Số tiết ít đi, Triệu Thư Hòa có nhiều thời gian rảnh hơn. Để xác định trình độ thật sự của cô, tuần thứ hai sau khai giảng, Cao Bằng và Lỗ Hưng Tồn cùng tổ chức một kỳ thi kiểm tra năng lực.
Cao Bằng mất hai ngày hai đêm, lật đến nát những đề thi học sinh giỏi khó nhất của các tỉnh khác mà thầy tìm được. Thầy còn tự sửa vài số liệu then chốt, ghép thành một đề toán khó đến mức chính mình cũng phải khựng lại khi làm. Còn Lỗ Hưng Tồn tìm từ trường đại học tỉnh một đề thi cuối kỳ tiếng Anh năm hai đại học.
Trưa hôm ấy, hai giáo viên giữ Triệu Thư Hòa ở văn phòng, mỗi người ngồi một bên quan sát cô làm bài.
Hai tiếng rưỡi sau, Triệu Thư Hòa nộp cả hai đề cho thầy cô: “Thưa thầy Cao, cô Lỗ, em làm xong rồi ạ.”
Cao Bằng quan sát cô từ đầu đến cuối, đã muốn hỏi từ lâu: “Em... nghĩ ra đường phụ này kiểu gì? Còn bước này, em bỏ qua thẳng ba bước chứng minh? Ai dạy em lập phương trình như thế?”
Trong lòng Triệu Thư Hòa hơi thấp thỏm. Cô toàn dùng phương pháp tối ưu học được từ hệ thống trong đầu: “Thưa thầy Cao, em thấy viết như vậy tiết kiệm thời gian hơn, lập luận cũng chặt chẽ từ đầu đến cuối.”
Lúc này Lỗ Hưng Tồn đang cầm bài thi tiếng Anh trình độ đại học, im lặng không nói. Hai giáo viên nhìn nhau, đều thấy trong mắt người kia một cảm giác bất lực.
Cao Bằng thở dài: “Cô Lỗ, chúng ta thế này có phải... hết vốn liếng để dạy rồi không?”
Lỗ Hưng Tồn cười khổ, gật đầu: “Không dạy nổi nữa. Trình độ Thư Hòa bây giờ đã vượt quá xa khả năng hướng dẫn của giáo viên trung cấp chúng ta. Cứ cố dạy tiếp thì lại thành làm lỡ tương lai học trò.”
Triệu Thư Hòa vội nói: “Thưa thầy Cao, cô Lỗ, hai người đừng nói thế, nền tảng của em đều nhờ thầy cô dạy vững chắc mà.”
“Em không cần an ủi thầy cô.” Cao Bằng lắc đầu. “Triệu Thư Hòa, nói thật với thầy, em có muốn tìm một người thầy khác không? Một người thật sự có thể chỉ điểm em, giúp em vững vàng trong kỳ thi toàn quốc nơi các tài năng hàng đầu tranh tài?”
Triệu Thư Hòa hỏi: “Thầy Cao, thầy đã có người định giới thiệu rồi ạ?”
Cao Bằng nói nhỏ: “Thư Hòa, thầy nghe được chút tin nội bộ. Năm nay tình hình đã thay đổi. Chính sách với những người bị đưa xuống lao động cải tạo bắt đầu nới lỏng. Nếu em cần thầy dạy, thầy... thầy muốn giới thiệu ân sư của mình: Trịnh Thanh Học.”
Nghe đến đây, Triệu Thư Hòa hiểu rồi. Thầy Cao đang mong cô gật đầu. Thầy quan tâm đến ân sư, muốn mượn cơ hội này đưa giáo sư Trịnh rời nông trường, dù chỉ tạm thời. Giúp người lúc khốn khó quý hơn thêm hoa lúc họ đã rực rỡ.
Cô không thiếu kiến thức, cô sở hữu kho tri thức vượt trước mấy chục năm. Trên đời này khó có giáo viên nào giỏi hơn hệ thống của cô.
Nhưng bản thân cô cũng đối mặt một khó khăn. Cô chỉ là học sinh từ trường trung cấp sư phạm tỉnh thành, vậy mà kiến thức trong đầu ngày càng vượt xa trình độ thông thường. Trước kia thi nhất còn giải thích được bằng năng khiếu. Nhưng nếu năm nay, trong kỳ thi toàn quốc có độ khó tăng vọt, cô lại dùng cách giải tiên tiến đến mức Cao Bằng cũng không hiểu mà giành quán quân, cấp trên truy hỏi cô học ở đâu, cô sẽ không có cách nào giải thích!
Cô cần một người có uy tín đủ lớn, học vấn đủ sâu, làm nguồn gốc hợp lý cho kiến thức của mình, giúp chắn những ánh mắt dò xét từ bên ngoài.
Triệu Thư Hòa hỏi với vẻ khẩn thiết: “Thầy Cao, có được không ạ? Vị giáo sư Trịnh ấy bây giờ đang ở đâu?”
Cao Bằng thấy cô không từ chối, vội nói tiếp: “Ân sư của thầy trước kia là một giáo sư toán rất giỏi ở Đại học Kinh Thị. Năm 1972, thầy ấy bị đưa xuống Nông trường Quốc doanh Hồng Kỳ thuộc tỉnh mình, phải lao động cải tạo, chịu khổ không ít...”
“Thư Hòa, bây giờ Sở Giáo dục tỉnh muốn em giữ vững ngôi nhất, gần như em muốn sao trên trời họ cũng không từ chối. Nếu em đích thân nói cần một người thầy như vậy, chắc chắn tỉnh sẽ tìm cách đưa ông ấy đến! Em... em có sẵn lòng mở lời không?”
Triệu Thư Hòa nhìn thầy Cao với vẻ chân thành: “Thầy Cao, thầy nói gì thế! Em cần chứ ạ! Kỳ thi năm nay khác hẳn những năm trước, toàn là tuyển chọn những người xuất sắc nhất. Một học sinh trung cấp như em chỉ tự mày mò thì trong lòng không đủ tự tin! Em thật sự sợ không giữ được hạng nhất.”
Nghe vậy, hốc mắt Cao Bằng đỏ lên. Thầy biết Triệu Thư Hòa đang thuận nước đẩy thuyền để giúp mình.
“Tốt! Tốt lắm! Thầy đi viết báo cáo ngay! Thầy tìm hiệu trưởng Chu, để thầy ấy chuyển thẳng lên Sở Giáo dục tỉnh!” Nói xong, Cao Bằng vội chạy ra ngoài.
Lỗ Hưng Tồn gọi với theo: “Thầy Cao, đi chậm thôi!”
Trong văn phòng chỉ còn Triệu Thư Hòa và Lỗ Hưng Tồn. Cô Lỗ nhìn học trò, muốn nói lại thôi.
“Thưa cô, cô muốn nói gì ạ?” Triệu Thư Hòa hỏi.
“Thư Hòa, em là đứa trẻ thông minh.” Lỗ Hưng Tồn chậm rãi nói. “Tin cô đi, chuyện này không bất lợi gì cho em. Môn toán còn tìm được giáo sư hướng dẫn, nhưng tiếng Anh thì thật sự chỉ có thể dựa vào chính em. Cô với thầy Hồ cũng ít khi sửa phần nói cho em, bởi cô biết khả năng nói của chúng ta còn nhiều vấn đề hơn em.”
Bản báo cáo của Cao Bằng được đặt trên bàn hiệu trưởng Chu ngay chiều hôm ấy. Hiệu trưởng xem qua, không nói thêm lời nào, lập tức mang báo cáo đến Sở Giáo dục tỉnh.
Phó giám đốc Vương nhìn hồ sơ trong tay: “Trịnh Thanh Học của khoa Toán Đại học Kinh Thị? Đây là một học giả hàng đầu giới học thuật năm xưa! Ông ấy hiện đang ở nông trường quốc doanh trong tỉnh ta sao?”
“Vâng.” Hiệu trưởng Chu vội đáp. “Thưa phó giám đốc Vương, giáo sư già này tuy có vấn đề về thành phần lý lịch, nhưng năng lực học thuật tuyệt đối không có gì để chê. Triệu Thư Hòa giờ gặp khó khăn trong việc nâng cao trình độ, giáo viên tỉnh ta không hướng dẫn nổi. Nếu có thể mời giáo sư Trịnh tới chỉ dạy một tháng...”
“Mời!” Phó giám đốc Vương lập tức quyết định. “Trung ương vừa có văn bản yêu cầu chú trọng khoa học kỹ thuật và giáo dục! Bây giờ là lúc nào rồi? Chỉ cần có thể giúp tỉnh S giành thứ hạng ở cuộc thi toàn quốc, đừng nói là một giáo sư bị đưa xuống nông trường, cho dù là ai tôi cũng phải mời cho bằng được!”
Phó giám đốc Vương quay sang gọi thư ký: “Cậu liên lạc với lãnh đạo Nông trường Quốc doanh Hồng Kỳ ở dưới đó. Nói Sở Giáo dục tỉnh cần biệt phái một người. Đưa ngay người tên Trịnh Thanh Học đến trường trung cấp sư phạm tỉnh thành! Bố trí cho ông ấy một phòng ở tập thể dành cho người độc thân.”
Thư ký vội ghi lại: “Vâng, thưa phó giám đốc. Vậy còn thủ tục điều động nhân sự...”
“Cứ ghi biệt phái tham gia công tác nghiên cứu giảng dạy, quan hệ nhân sự trước mắt vẫn giữ nguyên. Nếu phía nông trường gây khó dễ, bảo họ gọi trực tiếp cho tôi! Trường hợp này xử lý đặc biệt, càng nhanh càng tốt!”
Hai ngày sau, một chiếc xe Jeep mang biển số của cơ quan cấp tỉnh chạy xóc nảy suốt đường, tiến vào cổng Nông trường Quốc doanh Hồng Kỳ.