Ngày 4 tháng 1 năm 1985, ăn sáng xong, Triệu Thư Hòa mặc áo khoác, xách cặp công văn ra khỏi nhà.
Khánh Phong Uyển cách quân khu tỉnh không xa, chưa đầy hai mươi phút cô đã tới nơi.
Cô vừa mở cửa xe bước xuống thì trưởng ban nội cần Trương Minh Huy đã cầm một xấp hồ sơ, vội vã đi tới: “Tổng công trình sư Triệu, chúc mừng năm mới!”.
“Trưởng ban Trương, chúc mừng năm mới.” Triệu Thư Hòa gật đầu chào. “Sao sắc mặt anh không tốt thế? Mấy hôm nghỉ lễ không về nhà nghỉ ngơi tử tế à?”.
“Ôi, đừng nhắc nữa, có nghỉ ngơi nổi đâu!” Trương Minh Huy thở dài, dẫn cô vào văn phòng tầng một rồi tiện tay đóng cửa. “Tổng công trình sư Triệu, trước kỳ nghỉ cô dặn tôi nộp báo cáo lập dự án ‘tinh thể nhân tạo’, nhân tiện nhờ cấp trên điều phối một nhóm chuyên gia từ các viện nghiên cứu toàn quốc, chuyên về nuôi lớn tinh thể, thử nghiệm quang học và tổng hợp pha rắn. Mấy hôm trước cấp trên vừa gửi danh sách nhân sự các viện đề cử tới. Tôi đã đối chiếu mấy ngày nay rồi.”
Triệu Thư Hòa hỏi: “Có danh sách rồi à? Đưa tôi xem.”
Trương Minh Huy dùng hai tay trao bản tài liệu cho cô.
Triệu Thư Hòa nhận lấy, lật hết trang này sang trang khác. Đến trang cuối, nhìn thấy con số tổng hợp ở góc dưới bên phải, ngay cả người thường điềm tĩnh như cô cũng phải kinh ngạc.
Lần này họ định điều tới tận sáu mươi người!
Triệu Thư Hòa nhìn Trương Minh Huy: “Sao lại đông thế?”.
Trước kia làm gốm silic nitrua và siêu dẫn nhiệt độ cao, số chuyên gia học giả điều từ bên ngoài tới cộng lại cũng chỉ khoảng hai chục người. Cùng với chín nghiên cứu viên trẻ sẵn có trong nhóm, chia nhau sử dụng các phòng thí nghiệm từ tầng hai đến tầng năm là vừa đủ. Sao lần này một hơi nhét tới sáu mươi người vào?
Trương Minh Huy cười khổ: “Chúng ta vốn chỉ xin hai, ba chục người thôi! Nhưng vì những nghiên cứu vật liệu cô chủ trì trước đó đều thành công, các giáo sư già đều muốn tới! Viện của họ cũng chẳng biết làm thế nào, đành đưa hết tên lên!”.
Anh bắt đầu giải thích rõ nguyên do: “Tổng công trình sư Triệu, cô ít qua lại với các viện nghiên cứu bên ngoài nên không biết giờ đây nhóm nghiên cứu của mình có vị thế thế nào trong mắt toàn quân và các viện lớn khắp cả nước!”.
“Mấy vị giáo sư già từng đến đây, sau khi về đều phải tuân thủ quy định bảo mật, không tiết lộ gì. Nhưng khi họ về cơ quan cũ thanh toán chi phí công tác, bàn giao công việc, các viện trưởng và đồng nghiệp đâu phải người ngốc! Chỉ cần thấy họ trở về từ trung tâm nghiên cứu thuộc quân khu tỉnh S là hiểu ngay!”.
Trương Minh Huy càng nói càng bất lực: “Giờ nghe nói bên mình sắp lập dự án tinh thể nhân tạo, bất cứ viện nào trong nước có dính dáng tới vật liệu tinh thể, từ giáo sư lớn tuổi tới cán bộ kỹ thuật chủ chốt, ai nấy đều nhất quyết phải đăng ký! Lãnh đạo các viện không muốn đắc tội ai, lại mong viện mình được hưởng chút tiếng thơm, học hỏi công nghệ thật sự. Thế là cứ vung bút, nộp hết danh sách lên bộ!”.
Triệu Thư Hòa nhìn tòa ký túc xá nhân viên ngoài cửa sổ rồi hỏi: “Nhóm mình còn đủ chỗ ở không?”.
Ký túc xá bên cạnh tổng cộng chỉ có ba tầng. Ngoài chín nghiên cứu viên trẻ thường trú như Phạm Hạo Thần và mười nhân viên hậu cần, số phòng trống cùng lắm chứa thêm hai mươi lăm, hai mươi sáu người. Bỗng có sáu mươi chuyên gia vào, ngay cả chỗ đứng cũng thiếu.
Trương Minh Huy đáp: “Họ cứ nhất quyết đòi tới thì phải ở nhờ ký túc xá quân đội bên cạnh. Ba tòa văn phòng mới, bốn tòa ký túc xá mới đã được phê duyệt, nhưng phải đợi dự án này hoàn thành mới bắt đầu xây! Ai ngờ chúng ta phát triển nhanh đến thế! Hậu cần hiện cũng thiếu người, nhưng tôi lại lo tuyển thêm nhân viên, đến khi dự án kết thúc, những nghiên cứu viên này về hết cơ quan cũ thì sao!”.
Anh chỉ về phía doanh trại quân khu ở hướng tây: “Quy hoạch có ba tòa nhà nghiên cứu mới và bốn tòa ký túc xá tiêu chuẩn cao dành cho chuyên gia. Nhưng trời đang giữa đông, đất đóng băng cứng, hơn nữa sợ tiếng thi công ảnh hưởng thí nghiệm của mọi người, nên định chờ dự án tinh thể nhân tạo kết thúc mới khởi công.”
Nói xong chuyện xây dựng, Trương Minh Huy lại ủ rũ: “Điều khiến tôi đau đầu nhất vẫn là hậu cần! Hiện chúng ta chỉ có mười nhân viên bảo đảm chuyên trách, ngày thường phụ trách sắp xếp tài liệu, nhận gửi công văn, bảo dưỡng thiết bị, còn phải lo ba bữa cơm mỗi ngày ở nhà ăn. Nếu thực sự có thêm sáu mươi chuyên gia già, riêng chuyện nấu ăn, đốt lò sưởi, vệ sinh phòng thí nghiệm, cấp phát vật tư tiêu hao, mười người chúng tôi có làm không ăn không ngủ cũng không xuể!”.
Nghe hết lời than thở, Triệu Thư Hòa hiểu nỗi khó của anh: “Nếu hậu cần không đủ thì tuyển thêm mười người nữa. Tôi nghĩ sau này số người tham gia dự án mới cũng không ít đâu. Ai cũng muốn tiến lên, nhóm mình liên tục có thành tựu, các nhà nghiên cứu trong hệ thống chắc chắn sẽ tìm đủ cách đến đây.”
Được Triệu Thư Hòa đồng ý, Trương Minh Huy nói ngay: “Giờ chỗ chúng ta đúng là một tấm biển hiệu bằng vàng! Sau này ba tòa văn phòng mới mọc lên, người chỉ có tăng chứ không giảm. Vậy tôi xin thêm mười biên chế trước!”.
Giải quyết xong chuyện biên chế hậu cần, Triệu Thư Hòa nhìn bản danh sách sáu mươi người trên bàn: “Họ đã biết dự án do tôi chủ trì rồi sao?!” Đây là điều cô quan tâm nhất.
Trương Minh Huy đáp: “Không biết, ngoài những người tham gia dự án của chúng ta thì chẳng ai biết.”
Anh giải thích: “Tổng công trình sư Triệu cứ yên tâm. Hồ sơ của cô ở Ủy ban Khoa học Công nghệ và Công nghiệp Quốc phòng cùng các bộ đều được quản lý dưới mật danh ở mức tuyệt mật cao nhất. Lãnh đạo và người đăng ký bên các viện ngoài kia chỉ biết tỉnh S có một cơ sở nghiên cứu mới, thiết bị hàng đầu, kinh phí dồi dào, hễ vào nhóm là có cơ hội cùng tạo thành quả.”
Nghe vậy Triệu Thư Hòa mới nhẹ nhõm.
Chỉ cần thân phận cô chưa bị lộ ra ngoài là được.
Cô mở lại danh sách sáu mươi người. Trong đó quả thực có hơn chục chuyên gia già đã nghiên cứu sâu lĩnh vực phát triển tinh thể. Nhưng cũng không thiếu những học giả chủ yếu làm hành chính và người có quan hệ, nhìn qua đã biết được các viện cử tới để đủ số, mạ vàng lý lịch hay chia phần thành tích.
Đây là nơi tập trung chinh phục các bài toán khoa học, không phải cái chợ cho các viện lớn mở lớp bồi dưỡng, đến mạ vàng rồi chia công. Nếu thật sự nhận đủ sáu mươi người, riêng chuyện họp hành phối hợp hằng ngày, quản lý kỷ luật phòng thí nghiệm cũng đủ khiến cô kiệt sức. Chưa kể người đông miệng nhiều, càng dễ rối loạn.
Nghĩ tới đây, Triệu Thư Hòa nói: “Báo với cấp trên rằng không đủ chỗ ở! Lần này chỉ nhận ba mươi người! Bảo họ tìm ba mươi người thực sự có bản lĩnh đến đây. Viện nào còn đưa người tới lừa cho đủ số, về sau chúng ta không nhận bất kỳ ai của viện đó nữa!”.
Trương Minh Huy nghe xong cũng thở phào. Lúc xem danh sách, anh đã thấy trong đó có người không đủ năng lực. Có viện một hơi đề cử bảy, tám người, đến cả phó viện trưởng chuyên làm quản lý cũng nhét vào, rõ ràng muốn đến hưởng thành quả, đánh bóng lý lịch.
Chỉ có điều anh là trưởng ban nội cần, tiếng nói không lớn, khó trực tiếp bác bỏ thể diện của các bộ ngành và viện nghiên cứu cấp trên. Nay được Triệu Thư Hòa chống lưng bằng lời này, anh không còn phải lo nữa.
“Rõ! Lát nữa tôi truyền nguyên văn lời cô lên trên! Yêu cầu họ rút danh sách về lọc lại, chỉ để ba mươi cán bộ chủ chốt thực sự có thể bắt tay làm việc trong phòng thí nghiệm. Viện nào còn dám đưa người bất tài đến cho đủ số, trực tiếp đưa viện đó vào danh sách đen của cơ sở. Sau này bất kể làm dự án lớn nào, người của họ cũng đừng hòng bước qua cửa!”.
Nói xong, Triệu Thư Hòa thu dọn đồ, chuẩn bị về văn phòng của mình: “Cứ làm vậy đi. Yêu cầu họ nộp danh sách ba mươi người cuối cùng trước rằm tháng Giêng, ngày mười sáu tháng Giêng tất cả phải có mặt. Việc tuyển thêm hậu cần anh cũng nhanh chóng phối hợp, thẩm tra chính trị nhất định phải chặt chẽ.”