Năm giờ chiều, Lâm Bằng vội vã đến nhà cũ họ Lục. Hôm nay ở Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, anh nghe lãnh đạo kể những chuyện xảy ra tại tòa nhà Tỉnh ủy. Vừa tan sở, anh đã đạp xe chạy thẳng tới đây.
“Anh rể hai.” Lục Cảnh Phong đang ngồi trên ghế trong gian nhà chính, thấy anh bước vào thì đứng dậy đưa một cốc trà.
Lâm Bằng kéo ghế ngồi xuống, cố nén tức giận. “Thư Hòa, tôi đã nhờ lãnh đạo tìm hiểu chuyện này. Đám làm hành chính ở Viện số hai mươi xử lý quá tệ!”
Cả nhà ngừng việc, xúm lại.
“Căn hộ tập thể họ phân cho em không phải vì viện hết nhà!” Lâm Bằng bực bội kể. “Tôi đã điều tra rõ. Đầu năm nay viện họ vừa nghiệm thu ba tòa nhà ở mới, toàn căn hai phòng ngủ lớn và ba phòng ngủ lớn, có bếp với nhà vệ sinh riêng, điều kiện cực tốt. Họ có nhà nhưng không phân cho em!”
Lục Trường Hùng tức giận. “Dựa vào đâu? Chẳng phải cấp trên dặn phải đãi ngộ đặc biệt sao?”
“Vì con bé còn trẻ. Đám người ấy quen xét thâm niên, thứ bậc rồi! Chắc họ thấy Thư Hòa là nữ sinh viên mới tốt nghiệp, da mặt mỏng, tưởng lấy đại một căn tập thể để đối phó là xong. Nhà đẹp thì giữ lại chia cho người của họ!”
Lục Cảnh Phong vốn đã đoán có chuyện mờ ám, nay nghe anh rể vạch rõ vẫn thấy bực.
Lâm Bằng làm trong hệ thống nhà nước lâu năm nên hiểu rõ những chuyện này. “Thư Hòa, hôm nay anh đến muốn hỏi em một điều. Gác căn hộ tập thể tồi tàn ở Viện số hai mươi sang một bên, rốt cuộc em nghĩ thế nào? Em yêu cầu gì ở công việc sau này? Cứ nói thật đi. Tỉnh sắp sắp xếp lại đơn vị cho em, cả nhà sẽ cùng chọn, nhất định không để em rơi vào hố lửa thứ hai.”
“Anh rể, yêu cầu lớn nhất của em là tự do.” Triệu Thư Hòa nói ra nỗi lo của mình. “Em không thể chấp nhận việc họ hạn chế quyền tự do cá nhân của em. Cho dù sau này gặp dự án trọng điểm, cần tập trung chạy tiến độ, cần tăng ca, em cũng chịu. Nhưng nhất định phải bảo đảm mỗi tháng em được nghỉ ít nhất bốn ngày! Hơn nữa, em không muốn làm việc liên tục không ngơi nghỉ quá ba tháng!”
Triệu Thư Hòa biết giới nghiên cứu khoa học những năm bảy mươi, tám mươi luôn hô hào “bị thương nhẹ cũng không rời nhiệm vụ”, “cống hiến trọn đời cho đất nước”. Những nhà nghiên cứu quanh năm không về nhà nhiều không kể xiết.
“Em còn phải lo cho gia đình.” Cô nhìn Vương Tú Lan và Lục Trường Hùng, nói tiếp. “Em không bỏ được người thân... và tình cảm gia đình. Em không thể sống lủi thủi một mình, bị nhốt trong khu nhà tường cao, chỉ sống vì nghiên cứu khoa học. Mỗi năm em còn muốn về huyện Thanh Hà một lần thăm bố mẹ... Anh rể, em thật sự không cao cả như mọi người nghĩ đâu.”
Triệu Thư Hòa thấy hổ thẹn, nhưng cô quả thật không chịu nổi công việc như thế. “Viện số hai mươi khiến em thấy ngạt thở. Bước vào rồi gần như không thể ra, chẳng khác nào ngồi tù! Ngày nào cũng đối mặt với cùng một nhóm người, cùng một bức tường. Họ muốn em dâng toàn bộ thời gian trong đời cho nghiên cứu, làm đến chết!”
“Em mới hai mươi hai tuổi thôi! Nếu nửa đời sau đều phải sống trong đó thì đáng sợ quá! Có lẽ em thật sự không hợp nghiên cứu khoa học. Em không nỡ rời bỏ thế giới bên ngoài, có quá nhiều thứ em không nỡ bỏ...”
Đúng lúc ấy, cánh cửa khép hờ của gian nhà chính bất chợt mở ra. “Ai bảo làm nghiên cứu khoa học thì nhất định phải sống như nhà tu khổ hạnh!”
Tô Cảnh Hồng sải bước vào, theo sau là hiệu trưởng Lý cũng đang mồ hôi nhễ nhại. Hai người vừa họp ở tỉnh về, định ghé nhà cũ thăm dò ý nguyện của Triệu Thư Hòa, vừa đến cửa đã nghe được lời tâm sự của cô.
Triệu Thư Hòa giật mình, vội lau nước mắt. Nhìn giáo sư Tô, lòng cô đầy áy náy. “Thầy, hiệu trưởng Lý... cháu xin lỗi, đã khiến hai thầy thất vọng. Có lẽ cháu thật sự không phù hợp với nghiên cứu khoa học. Cháu không có tinh thần cống hiến quên mình như vậy. Cháu còn lưu luyến thế giới bên ngoài, còn lưu luyến gia đình.”
Tô Cảnh Hồng vừa cãi nhau đến đỏ mặt tía tai với người ta trong tòa nhà Tỉnh ủy. Giờ nghe học trò cưng của mình muốn thoái lui, làm sao ông chịu nổi!
Nhưng Tô Cảnh Hồng không giận, trái lại còn ủng hộ. “Có gì mà phải hổ thẹn? Ai quy định làm nghiên cứu là phải bỏ nhà bỏ cửa? Thư Hòa, cháu mới hai mươi hai tuổi, những yêu cầu này chẳng hề quá đáng!”
Hiệu trưởng Lý đứng cạnh gật đầu liên tục.
Tô Cảnh Hồng lập tức ra sức giới thiệu trường mình. “Cháu xem Đại học Giao thông của chúng ta đi! Rất hợp với cháu! Đại học có nghỉ hè, nghỉ đông, thời gian tự do. Lúc không bận thì cứ ở nhà nghỉ ngơi, muốn làm gì chẳng ai quản! Cháu cũng biết nhịp làm việc ở trường rồi. Chẳng phải đôi bên đều tốt sao?”
Hiệu trưởng Lý cũng gật đầu lia lịa. “Đúng, đúng! Các căn cứ nghiên cứu quản lý nghiêm thì ai cũng biết, nhưng trường chúng ta không khắt khe như vậy!”
Triệu Thư Hòa nhớ lại cách làm việc của các giáo sư Đại học Giao thông. Hình như đúng thật! Đây chính là công việc lý tưởng của cô! Vừa làm nghiên cứu, vừa sống cuộc đời bình thường.
Cô nín khóc, bật cười, gật đầu thật mạnh.
“Được! Có thái độ này của cháu, thầy yên tâm rồi!” Tô Cảnh Hồng đứng bật dậy, trà cũng chẳng uống, kéo hiệu trưởng Lý quay người đi ngay.
Sáng hôm sau, tại tòa nhà Tỉnh ủy. Những viện nghiên cứu và trường đại học khác còn chưa kịp gặp Triệu Thư Hòa, Tô Cảnh Hồng đã xông vào văn phòng lãnh đạo tỉnh.
“Lãnh đạo, đừng ép con bé nữa! Hôm qua Triệu Thư Hòa khóc nức nở ở nhà. Nó bị cách làm của Viện số hai mươi dọa đến mức tự nghi ngờ bản thân, cảm thấy mình không hợp nghiên cứu khoa học. Nó đã định bỏ hẳn con đường này rồi!”
Nghe vậy, lãnh đạo tỉnh đau đầu ngay. Một thiên tài có thể viết “Mạng thông tin di động tế bào” và “Vũ khí sóng điện từ định hướng”, làm sao có thể để cô ấy về quê được?!
“Gọi viện trưởng Trương của Viện số hai mươi và hiệu trưởng Lý của Đại học Giao thông đến đây! Họp ngay!”
Một tiếng sau, viện trưởng Trương chạy vào phòng họp, mồ hôi nhễ nhại. Ông đã cho người tới khu vực quanh nhà cũ họ Lục dò hỏi, biết Triệu Thư Hòa thật sự quyết tâm nghỉ việc.
Ngồi bên bàn họp, viện trưởng Trương như trời sắp sập. Nếu ép cô ấy bỏ cuộc thật, hai bản báo cáo kia sẽ thành giấy bỏ, còn ông sẽ trở thành tội đồ của cả ngành công nghiệp quốc phòng.
“Lãnh đạo, lão Lý, lão Tô.” Viện trưởng Trương bắt đầu xuống giọng mềm mỏng. “Viện số hai mươi chúng tôi chịu nhượng bộ. Không cứng nhắc chuyện phân công nữa, chúng ta hợp tác!”
Viện trưởng Trương đưa ra mức nhượng bộ lớn nhất. “Quan hệ nhân sự và biên chế của Triệu Thư Hòa sẽ giữ ở Đại học Giao thông. Dự án nghiên cứu do Viện số hai mươi và Đại học Giao thông cùng đứng tên. Đổi lại, chúng tôi mở toàn bộ quyền hạn tương ứng cho Triệu Thư Hòa. Cô ấy không phải tuân thủ chấm công giờ giấc của viện, không cần ngồi văn phòng cả ngày. Về chỗ ở, chúng tôi sắp xếp căn hộ tạm tốt nhất trong viện cho cô ấy, có bếp và vệ sinh riêng. Khi dự án bận, cô ấy muốn ở thì ở; không muốn thì tùy ý về nhà trong thành phố. Chúng tôi tuyệt đối không can thiệp quyền tự do cá nhân.”
Nói đến đây, viện trưởng Trương nhìn hiệu trưởng Lý. “Chỉ có một điều, các thí nghiệm liên quan nhất định phải thực hiện tại phòng thí nghiệm của Viện số hai mươi. Lão Lý, ông cũng phải thừa nhận hai bản báo cáo liên quan đến công nghệ thông tin và quân sự chuyên sâu. Thiết bị hiện nay của Đại học Giao thông chưa đáp ứng được. Nếu xây mới từ đầu một phòng thí nghiệm, từ xin duyệt đến xây dựng ít nhất cũng mất một năm. Chúng ta không chờ nổi!”
Hiệu trưởng Lý biết rõ điểm yếu của trường. Thiết bị không theo kịp, nếu cứ cố giành người về mà không tạo ra thành quả, cuối cùng Đại học Giao thông lại chịu trách nhiệm. Mượn gà đẻ trứng là phương án hoàn hảo nhất lúc này.
“Được.” Hiệu trưởng Lý thấy đủ thì dừng. “Viện trưởng Trương đã có thành ý như vậy, chuyện phòng thí nghiệm chúng tôi có thể nhượng bộ.”
Viện trưởng Trương vừa thở phào, Tô Cảnh Hồng bỗng lên tiếng: “Viện trưởng Trương, phải nói rõ trước. Một khi hai dự án này triển khai thành công, người có đóng góp chính đứng đầu và tác giả thứ nhất chỉ có thể là Triệu Thư Hòa. Phần lớn mọi danh hiệu, khen thưởng nhất định phải ghi tên Triệu Thư Hòa.”
Viện trưởng Trương cuống lên. “Lão Tô, ông quá đáng rồi! Dùng địa điểm của chúng tôi, nhân lực chúng tôi, tiêu kinh phí chúng tôi, cuối cùng phần lớn công lao đều để phía các ông nhận à?”
“Đó là kiến thức trong đầu Triệu Thư Hòa! Không có con bé, các ông có những dự án này sao?” Tô Cảnh Hồng không lùi bước. “Viện số hai mươi muốn thành tích cũng được. Tác giả thứ hai và đơn vị hoàn thành thứ hai thuộc về các ông. Không đồng ý thì khỏi bàn. Để con bé về Đại học Giao thông dạy một năm, khi phòng thí nghiệm của chúng tôi xây xong rồi làm!”
Viện trưởng Trương xót ruột vô cùng! Nhưng nghĩ đến hai báo cáo có thể thay đổi cả thời đại, ông đập bàn. “Được! Tác giả thứ nhất là cô ấy! Thứ hai thuộc về viện chúng tôi! Cứ thế quyết định!”
Cuối cùng, các bên đạt được thỏa thuận trên bàn đàm phán.
Ngay chiều hôm ấy, Tô Cảnh Hồng hớn hở đến nhà Triệu Thư Hòa, kể lại phương án hợp tác đã được tỉnh chốt.