Nữ đồng chí ngoài cửa không gõ thêm nữa. Hành lang cũng chẳng còn ai đến quấy rầy Triệu Thư Hòa.
Cô ngủ một giấc không biết trời đất, đến khi tỉnh thì mặt trời ngoài cửa sổ đã lên giữa đỉnh đầu. Cô bị đói đánh thức, bụng lép kẹp đến mức tưởng dính vào sống lưng.
Cô nhìn đồng hồ đeo tay. Một giờ năm phút chiều.
Từ tối qua đến tận bây giờ! Thảo nào đói đến vậy. Triệu Thư Hòa bò dậy, vào phòng vệ sinh rửa ráy rồi thay quần áo sạch.
Cô định sang phòng bên tìm Lục Cảnh Phong, xem anh ăn gì chưa và hỏi thử đây rốt cuộc là nơi nào.
Vừa mở cửa, cô đứng sững.
Nữ đồng chí mặc quân phục tối qua đang ngồi trên ghế gỗ cạnh cửa, trên đầu gối mở một cuốn sách. Thấy cô bước ra, người ấy lập tức gấp sách đứng dậy.
Triệu Thư Hòa hơi ngượng. Tối qua mình nói năng chẳng lễ phép gì, còn lôi cả tổ tiên ra. Vậy mà cô ấy không bỏ đi, vẫn ngồi chờ ngay cửa suốt nửa ngày.
“Đồng chí Triệu, chị dậy rồi à?” Cô gái mỉm cười. “Tôi họ Chu, tên Chu Lệ. Mấy ngày này tôi phụ trách sinh hoạt của chị. Chị đói rồi phải không? Nhà ăn có để phần sữa, trứng và cơm nóng. Tôi đưa chị tới.”
“Đồng chí Chu, chuyện tối qua ấy...” Triệu Thư Hòa gãi đầu. “Tôi đi xe đến mụ mị, nói hơi nặng lời. Mong cô đừng để bụng.”
“Không sao đâu. Lãnh đạo cũng dặn để chị ngủ đủ giấc rồi tính. Chồng chị và anh rể sáng nay đã ăn rồi, giờ đang đi dạo trong sân. Ăn xong chị sẽ gặp họ.”
Nghe Lục Cảnh Phong bình an, Triệu Thư Hòa yên tâm một nửa, theo Chu Lệ xuống lầu.
Nhìn vào ban ngày, khuôn viên rõ ràng hơn đêm qua. Xung quanh toàn những sườn đồi đất vàng trơ trọi, phóng mắt cũng chẳng thấy mấy cây ra hồn. Trên tường rào giăng dây thép gai, cửa có lính canh. Giữa những tòa nhà xám, thỉnh thoảng có người mặc đồ công nhân bước vội qua, chẳng ai ngoái nhìn cô.
Giờ này nhà ăn đã qua bữa, bên trong trống trải. Chu Lệ đến quầy mang một khay thức ăn ra, có bát sữa nóng, hai quả trứng luộc, một bát cơm, một đĩa bắp cải xào và một đĩa nhỏ thịt hun khói.
Triệu Thư Hòa thật sự đói lả, không khách sáo, bóc trứng nhét vào miệng, uống liền hơn nửa bát sữa. Chu Lệ ngồi yên đối diện, không nhìn chằm chằm cô ăn.
Ăn xong, Triệu Thư Hòa lau miệng: “Đồng chí Chu, giờ tôi đi tìm chồng được chưa?”
“Đồng chí Triệu, chuyện này...” Chu Lệ hơi ngại. “Các lãnh đạo đang chờ chị ở phòng họp, từ sáng đến giờ rồi. Chị đến gặp họ trước một lát, được không?”
Triệu Thư Hòa gật đầu. Người ta đợi suốt cả buổi, nếu cô còn làm mình làm mẩy thì thật quá thiếu ý thức.
Phòng họp nằm trên tầng hai của tòa nhà xám. Đẩy cửa vào, hai bên chiếc bàn dài đã ngồi kín người, ít nhất hơn chục vị, phần lớn tóc bạc, khoảng năm sáu mươi tuổi.
Ban đầu có người đang nói chuyện, nhưng thấy cô vào thì tất cả im bặt. Triệu Thư Hòa định chọn một góc ngồi xuống, nghe họ nói xong rồi thôi.
Mông cô còn chưa chạm ghế, ông lão ngồi ghế chủ tọa đã lên tiếng: “Đồng chí Triệu Thư Hòa, đừng ngồi đó. Đến đây, ngồi bên này.”
Ông lão ngoài sáu mươi, bên cạnh còn một ghế trống. Sát ghế là tấm bảng đen nhỏ, phấn và giẻ lau đã chuẩn bị đủ.
Người ta gọi đích danh, Triệu Thư Hòa đành miễn cưỡng tới ngồi.
“Tôi họ Thẩm, là tổng công trình sư của căn cứ này.” Giới thiệu xong, ông chỉ tập tài liệu trên bàn. “Phương án cháu nộp ba hôm trước giờ đang ở đây.”
“Bộ đề ấy do chính chúng tôi đưa ra. Chúng tôi chia thành mấy phần, gửi đến vài trường đại học hàng đầu trong nước cùng những nhóm chuyên gia ở Kinh Thành. Bốn tháng trôi qua, có không ít bài gửi về, nhưng chỉ có cháu nhận ra ngay từ đề đã có vấn đề, còn đưa ra một phương án hoàn toàn mới.”
Triệu Thư Hòa đến giờ mới biết mình hiểu lầm. Cô cứ tưởng bên chủ nhiệm Khương mang đề ra thử thách mình, khiến giáo sư Tô nổi trận lôi đình. Hóa ra đống đề sai ấy lại là bài toán họ bế tắc suốt năm năm?
“Tổng công trình sư Thẩm, cháu chỉ là sinh viên năm nhất, mới học được một học kỳ thôi.” Cô vội giải thích. “Phương án đó đúng là tình cờ, thật sự tình cờ!”
“Hồ sơ của cháu chúng tôi đã xem rồi.” Ông Thẩm không để cô nói hết. “Đồng chí Triệu Thư Hòa, cháu thực sự là thiên tài. Từ cuộc thi năm 1976, cháu đã thể hiện điều đó. Tiếp thu nhanh, biết suy rộng từ một vấn đề. Cháu còn dám phủ định cách tính cũ. Điều ấy nhiều người nghiên cứu nửa đời cũng chưa làm được.”
Triệu Thư Hòa ngồi đó, ngoài mặt cười, trong lòng chỉ biết than khổ.
Dám gì chứ! Đầu cô toàn kiến thức năm 2025. Những phương pháp của hơn bốn mươi năm sau thì những lối suy luận cũ kia sớm đã bị người ta bỏ đi. Không thay đổi thì tính ra còn không khớp, khi đó mới thật sự phiền phức! Nhưng cô không thể nói một chữ nào.
“Tổng công trình sư Thẩm, phương pháp ấy thật sự là cháu chợt nghĩ ra.” Triệu Thư Hòa đành tiếp tục bịa. “Cháu nhận đề xong, chỉ đọc đề đã mất cả ngày, càng nhìn càng thấy không ổn. Sau đó cháu nghĩ, chẳng phải chỉ cần tìm một cách tính khả thi sao? Thử suy luận ngược lại xem. Làm một hồi bỗng lóe lên ý tưởng, chuyện chỉ thế thôi ạ.”
Ý cô là mình chẳng phải thiên tài, chỉ gặp may.
Ông Thẩm nhìn vẻ cố thu mình của cô: “Xem ra cháu vẫn chưa tự tin vào bản thân.”
Triệu Thư Hòa gật đầu, nói thật lòng: “Ở Kinh Thành có biết bao thiên tài. Cháu thì đáng là gì chứ?”
Ông Thẩm không tranh luận. Ông ra hiệu sang bên. Một ông lão đeo kính ngồi phía tay trái đứng lên, cầm phấn viết một bài toán trên bảng.
“Đồng chí Triệu Thư Hòa, tôi họ Lý, phụ trách kết cấu chính của động cơ.” Viện sĩ Lý đặt phấn xuống. “Trong phương án của cháu, nếu tốc độ quay tăng thêm hai mươi phần trăm, phương pháp này còn áp dụng được không?”
Triệu Thư Hòa nhìn bảng một lúc.
Cô không lạ gì câu hỏi này. Hôm ở không gian học tập, cô đeo bám giáo sư Trần suốt đêm, hỏi từ rung động đến tăng nhiệt, từ tăng nhiệt lại sang tổn hao dòng điện xoáy, đến mức thầy phải ném cả đáp án cho cô.
Cô đứng dậy, cầm phấn, vừa viết vừa giải thích.
Tiếp đó lại có người hỏi về biến dạng từ trường, có người hỏi giới hạn chịu nhiệt của vật liệu. Một kỹ sư trẻ hơn còn đưa ra đường cong đo đạc thực tế. Triệu Thư Hòa trả lời từng câu, điểm nào khó diễn đạt thì vẽ từng bước lên bảng.
Tấm bảng nhỏ hết viết lại xóa, hết xóa lại viết, trước sau bốn năm lượt.
Ông Thẩm không nói gì, chỉ ngồi đó. Mỗi khi có ai hỏi, ông lại ghi một dòng vào sổ.
Cô bé miệng luôn nói là tình cờ, thế nhưng người khác bất ngờ đưa ra vấn đề nào, cô cũng giải được. Không những giải được mà còn tiến thêm vài bước.
Triệu Thư Hòa vừa giải xong một bài, nhìn đồng hồ: sáu giờ rưỡi tối rồi! Cô đặt phấn xuống, vỗ sạch tay: “Tổng công trình sư Thẩm, các thầy, hôm nay đến đây thôi ạ. Chúng ta nên đi ăn, ăn xong còn phải ngủ một giấc.”
Cả phòng im phăng phắc.
Người đàn ông trung niên ngồi ghế thứ hai phía bên phải kêu lên: “Ngủ cái gì mà ngủ! Đồng chí Thư Hòa, cô có biết bao nhiêu ngày nay chúng tôi chưa ngủ một giấc trọn vẹn không? Cô chậm một phút là đang đốt tiền đấy!”
“Lão Ngô.” Ông Thẩm gọi ông ta với vẻ không vui.
Nhưng lão Ngô càng nói càng sốt ruột: “Dự án này khiến chúng tôi mắc kẹt tròn năm năm! Năm năm! Nhà nước bỏ vào biết bao tiền của, bao nhiêu người ở căn cứ phải xa quê, ở mãi trong núi chỉ chờ bước đột phá này! Chuyên gia Liên Xô rút đi để lại một đống rắc rối, chúng tôi phải giải quyết từng thứ. Giờ khó khăn lắm mới nhìn thấy đường, cô lại đòi đi ngủ?”
Ông nói trong cơn xúc động dữ dội. Năm năm qua, từng trang tiến độ đều do ông báo cáo lên trên. Cứ bị thúc một lần là ông lại bị phê bình một lần. Người ở căn cứ không thể đợi, ông càng không thể.
Triệu Thư Hòa không bị dọa: “Thầy Ngô, cháu biết dự án rất quan trọng! Nhưng chẳng phải những con người thực hiện dự án còn quan trọng hơn sao?”
Lão Ngô nghẹn lời.
Triệu Thư Hòa nói tiếp: “Thầy nhìn mọi người trong phòng đi. Ai nấy mắt đỏ ngầu, tóc bạc trắng, còn cố chống đỡ. Nếu người đều kiệt sức, ai làm dự án này?”
“Quan điểm làm việc của viện nghiên cứu các thầy hơi khác với cháu. Cháu nghĩ phải lấy con người làm gốc, tinh thần tốt thì mới có thể làm việc tốt.”
Một người phụ trách hơi mập ngồi cạnh lão Ngô vội hòa giải: “Đúng, đúng. Lấy con người làm gốc, đồng chí Thư Hòa nói có lý. Lão Ngô chỉ quá sốt ruột thôi, mấy năm nay ông ấy áp lực nặng nề, cô đừng chấp.”
Lão Ngô định nói thêm, cuối cùng chỉ lắc đầu thở dài, bưng ca trà uống một ngụm lớn.
Triệu Thư Hòa dịu giọng: “Càng đến lúc quan trọng càng không được vội. Làm trong nóng nảy rất dễ sai. Cứ sốt ruột thế này cũng đâu giải quyết được bao nhiêu? Việc chẳng phải cần làm cho chắc chắn, cho tốt sao? Có ai ăn một miếng mà thành người béo được đâu?”