Sáng thứ ba, Triệu Thư Hòa dắt xe đạp vào cổng Đại học Giao thông.
Tuần trước kỳ thi, các môn đều ngừng dạy bài mới. Thầy Từ phải sang ôn tập cho chuyên ngành khác, giáo sư Trần và giáo sư Tô được khoa giao việc ra đề thi. Thời khóa biểu lớp một trống một khoảng lớn cả sáng lẫn chiều, toàn ghi hai chữ “tự học”.
Lúc Triệu Thư Hòa vào phòng, bên trong đã ngồi đầy người. Cô vừa đặt cặp xuống, lão Lý từ cuối lớp đứng dậy, cầm tờ giấy trên tay, mặt tươi cười.
“Cô Triệu, cô ngồi đi, ngồi đi đã.” Lão Lý vừa nói vừa bước lên. “Tối qua mấy người chúng tôi bàn với nhau, nghĩ ra một cách. Cô xem có được không nhé.”
Triệu Thư Hòa nhận tờ giấy. Trên đó là một thời khóa biểu mới vẽ, xếp từ tám giờ sáng tới năm giờ bốn mươi chiều, kín từng ô: sáng giải tích cao cấp, chiều vật lý, cuối chiều cơ sở kỹ thuật điện. Sau mỗi ô đều là cùng một cái tên: Triệu Thư Hòa.
“Cái gì đây?” Triệu Thư Hòa có dự cảm chẳng lành.
Triệu Hồng Binh ngồi hàng đầu tiếp lời: “Cô Triệu, cô xem, dù sao tuần này giảng viên cũng không tới, ban ngày toàn giờ tự học. Thay vì để mọi người ngồi đoán mò, chi bằng cô giảng lại từ đầu cho chúng tôi suốt ban ngày. Hôm qua cô giảng hơn một tiếng mà hiệu quả hơn chúng tôi tự học cả tuần!”
“Đúng, đúng!” Trần Viện Triều cũng đứng dậy. “Cô cứ giảng cả ngày. Ba ngày thôi là những môn học kỳ này có thể ôn lại hai lượt!”
Cả lớp nhao nhao hưởng ứng. Có người đã mở vở, cầm sẵn bút, chỉ chờ cô lên bục giảng.
Triệu Thư Hòa cầm tờ giấy, hồi lâu không nói gì.
Hôm qua cô giảng từ bốn giờ tới năm giờ bốn mươi, nói đến khô cả họng, giữa chừng không đi vệ sinh lần nào. Về nhà ăn cơm xong cô ngủ gục luôn, ngay cả sách của mình cũng chưa lật một trang. Vậy mà bây giờ, mọi người chẳng những không thấy đủ, còn định chiếm hết cả thời gian ban ngày của cô.
“Anh Lý, ai lập thời khóa biểu này?”
Lão Lý khựng lại: “Cả lớp cùng bàn nhau.”
“Lúc bàn, có ai hỏi ý kiến em không?”
Âm thanh trong phòng học nhỏ dần.
Triệu Thư Hòa đặt mạnh tờ giấy xuống bàn, nhìn mọi người: “Để tôi nói rõ. Giảng bài cho các anh chị không phải công việc của tôi. Tôi cũng như mọi người, là sinh viên đến đây học. Ngày 3 tôi cũng phải vào phòng thi. Tôi giảng cả ngày cho mọi người thì bản thân tôi còn thi cử gì nữa? Cổ họng tôi không cần giữ sao?”
“Các anh chị nhiều việc thì tự học lấy. Tôi không có thời gian ngày nào cũng xoay quanh mọi người. Mỗi ngày tôi giảng hai tiếng đã là hết lòng hết dạ rồi. Các giáo sư giảng mà anh chị không hiểu thì đó là vấn đề của chính anh chị.”
Cô vừa dứt lời, cả lớp im phăng phắc.
Trần Viện Triều đứng giữa lối đi, đứng tiếp cũng không được mà ngồi xuống cũng chẳng xong. Triệu Hồng Binh khép cuốn vở vừa mở. Lão Lý cúi đầu.
Từ ngày quen Triệu Thư Hòa, họ từng thấy cô thảo luận với giáo sư Tô trên bục giảng, từng thấy cô cho cả lớp mượn sổ chép, từng thấy cô cẩn thận giảng từng bước bài toán mạch ba pha hôm qua. Cô gái này lúc nào nói chuyện cũng nhẹ nhàng, trên mặt luôn có ý cười, ai tìm tới hỏi bài cô cũng đáp. Không ai ngờ khi nổi giận cô lại có thái độ như thế.
Cô gái hai mươi tuổi này không dễ tính như họ tưởng.
Tô Hiểu Yến đứng dậy, nhỏ giọng: “Thư Hòa, xin lỗi cậu. Hôm qua tớ cũng gật đầu theo mọi người, chẳng nghĩ tới chuyện cậu cũng cần thời gian.”
Lâm Huệ Lan cũng đứng lên: “Là bọn tớ không đúng. Bọn tớ chỉ lo cho mình, quên rằng cậu cũng phải thi.”
Giọng Triệu Thư Hòa dịu lại nhưng yêu cầu không thay đổi: “Từ nay mỗi chiều ba giờ đến năm giờ, hai tiếng đồng hồ, giữa giờ nghỉ mười lăm phút. Trong giờ nghỉ cũng đừng làm phiền tôi. Giảng được bao nhiêu thì giảng, phần còn lại các anh chị tự nghiên cứu. Những giờ tự học khác, tôi phải đọc sách của mình, không ai tới tìm hỏi tôi nữa.”
“Được, được.” Lão Lý liên tục gật đầu. “Cô Triệu, cứ làm như thế.”
Triệu Thư Hòa vo tròn tờ thời khóa biểu, ném vào sọt giấy cạnh bục giảng, trở về chỗ ngồi và mở sổ của mình.
Suốt buổi sáng ấy, phòng học yên tĩnh khác thường. Có người cầm bài toán định tới hỏi, nhưng đi nửa đường lại quay về, tìm người trong nhóm bàn bạc.
Triệu Thư Hòa đọc sách mà trong lòng vẫn bực bội. Cô nhớ những lời Lục Cảnh Phong nói với mình hôm mới nhập học. Khi đó cô hiểu nhưng chưa thực sự ghi nhớ. Hôm qua cô mềm lòng, buột miệng nói “thôi được”, hôm nay người ta đã xếp kín lịch cho cô suốt những ngày tiếp theo.
Cô nhường một bước, người khác lập tức tiến lên mười bước.
Cô dễ nói chuyện, người ta liền tưởng cô không biết nổi giận. Những năm qua ai sống dễ dàng chứ? Chẳng lẽ riêng Triệu Thư Hòa cô sống nhàn nhã lắm sao? Họ thi tốt hay không là chuyện của họ, liên quan gì đến cô?
Ba giờ chiều, Triệu Thư Hòa cầm tài liệu đúng giờ bước lên bục: “Hôm nay học vật lý, chương Cảm ứng điện từ.”
Cô vẫn giảng cặn kẽ như trước, không bỏ bước nào. Tới định luật Lenz, một người trong nhóm lão Lý không theo kịp, vừa giơ tay lại hạ xuống. Triệu Thư Hòa thấy vậy, dừng lại hỏi: “Bước nào?”
“Chính là... chỗ xác định chiều ấy, phải phán đoán thế nào?”
Triệu Thư Hòa chia bước ấy thành ba bước nhỏ, vẽ thêm một sơ đồ. Người kia nhìn một lúc rồi gật đầu, cúi xuống chép vào vở.
Đúng ba giờ năm mươi, cô nghỉ, cầm cốc uống nước, ngồi xuống chiếc ghế cạnh bục để thư giãn. Hai nam sinh cầm vở bước tới, nhưng tới gần bục giảng lại quay về.
Bốn giờ năm phút, cô đứng dậy giảng tiếp. Đúng năm giờ, cô thu dọn đồ đi ngay, không ở thêm một phút. Hôm sau học cơ sở kỹ thuật điện, hôm tiếp theo học giải tích cao cấp. Mỗi ngày hai tiếng, giữa giờ nghỉ mười lăm phút, tuyệt đối không thay đổi.
Thấy cô về sớm hơn hôm qua, Lục Cảnh Phong thuận miệng hỏi: “Hôm nay về sớm thế?”
“Năm giờ là em đi.” Triệu Thư Hòa kể lại chuyện ở trường.
Lục Cảnh Phong nghe xong bật cười: “Đáng lẽ em phải thế từ đầu. Tối qua em về mệt đến vậy, anh còn định tới trường tìm cố vấn học tập của lớp em.”
“Anh tìm thầy ấy làm gì?”
“Kiện chứ sao. Bảo họ bóc lột vợ anh.”
Triệu Thư Hòa gõ đũa lên người anh một cái, bản thân cũng bật cười.
Ngày 3 tháng 7 năm 1978, kỳ thi cuối kỳ bắt đầu.
Môn đầu tiên là giải tích cao cấp. Nhận đề, Triệu Thư Hòa đọc một lượt từ đầu đến cuối, gần giống điều cô dự đoán. Cô cầm bút, trình bày theo quy chuẩn của Đại học Khoa học Kỹ thuật Kinh Thành, từng bước một, ngay ngắn rõ ràng. Làm xong, cô kiểm tra lại từng bài, các đáp án đều khớp.
Lúc nộp bài vẫn còn hơn nửa tiếng.
Cô ra ngoài, đứng ở hành lang đợi Tô Hiểu Yến. Sinh viên lần lượt ra khỏi phòng thi, có người tươi cười, có người cúi đầu đi vội.
Lão Lý thuộc nhóm ra gần cuối, trán đầy mồ hôi. Vừa bước ra, anh đã đi thẳng tới cô.
“Cô Triệu!” Giọng anh rất lớn. “Bài tìm cực trị ấy, chính là cách cô giảng hôm thứ tư! Bước đầu làm gì, bước hai làm gì, tôi áp dụng theo, làm ra rồi!”
Triệu Thư Hòa gật đầu: “Làm được là tốt rồi.”
Trần Viện Triều chen lên phía sau: “Bài chứng minh định lý giá trị trung bình của tớ, làm nửa chừng thì bí. Nửa còn lại toàn phải bịa ra.”
“Bịa xong chưa?”
“Xong rồi, nhưng chẳng biết thầy chấm có công nhận không.”
Mấy người đứng nói chuyện ở hành lang một lúc rồi giải tán. Những ngày tiếp theo, mỗi ngày thi một đến hai môn: vật lý, cơ sở kỹ thuật điện, vẽ kỹ thuật và chính trị. Tới chiều ngày 7, nộp xong bài môn cuối cùng, học kỳ này coi như vượt qua.
Nhưng trường vẫn chưa cho nghỉ.
Bành Vĩ thông báo trong lớp rằng phải đợi các giảng viên chấm xong, khoa tổng hợp điểm mới có kết quả, dự kiến khoảng năm sáu ngày. Trước khi có điểm, tất cả đều phải ở lại trường, tiếp tục ôn những phần còn thiếu sót. Phía dưới vang lên một tràng than vãn.
Riêng Triệu Thư Hòa thi xong phải về trường bồi dưỡng giáo viên, dù sao đơn vị ấy vẫn đang trả lương cho cô mỗi tháng, nên không cần ngồi ở trường đại học suốt ngày. Bành Vĩ nói riêng với cô, tới hôm công bố điểm thì quay lại là được.
Cô dắt xe ra cổng, không đi về khu công nhân mới mà rẽ tại ngã đường, tới trường bồi dưỡng giáo viên tỉnh.
Cao Bằng từng nói kỳ nghỉ hè năm nay sẽ tổ chức một đợt tập huấn tập trung cho giáo viên tiếng Anh toàn tỉnh, đông người hơn năm ngoái. Hơn hai tháng cô không có mặt, chẳng biết bên đó đã chuẩn bị tới đâu.