Ôn Tập tiện tay đặt nắp chén trà xuống. Ánh mắt nhàn nhạt bỗng trở nên nghiêm túc, chàng ngẩng lên nhìn em gái.
Những năm đi xa, một là tìm cách đưa em gái trở về, hai là dạy học ở trường tư, đồng thời để ý tình hình địa phương. Sáu năm qua, chàng đã đặt chân đến sáu bảy trong chín châu.
Những điều em gái nói đều có lý. Chàng cũng không phải người không chịu động não suy nghĩ, trước đây từng cân nhắc cách làm tương tự. Nhưng có một khâu quan trọng nhất không giải quyết được, tất cả mãi chỉ là lý thuyết suông, không thể thực hiện.
“Tiểu muội, ở các địa phương có rất nhiều người thi trượt. Trừ những người được quan viên và phú thương mời về nhà làm thầy, số còn lại vẫn không ít. Phần lớn họ mở trường tư dạy học.
Nhưng học phí họ thu cũng chẳng thấp. Với gia đình dân thường, dốc sức cả nhà nuôi một đứa trẻ đi học đã khó khăn vô cùng.
Thực tế là thế. Tam ca từng nghĩ, dù nhà họ Ôn xây trường tư, thu học phí rẻ, thì cũng phải có đất xây nhà, có người quét dọn, nấu cơm, cần rất nhiều bạc. Nhà họ Ôn căn bản không đủ sức.”
Chàng sẽ không vì điều bản thân muốn làm mà tiêu sạch gia sản nhà họ Ôn, khiến cha mẹ, anh chị phải sống nghèo khổ theo. Việc chàng muốn làm, cứ tận sức mình mà làm thôi.
Quốc khố triều đình đang trống rỗng. Nuôi hệ thống trường quan đã là cực hạn, triều đình không bận tâm, cũng không có bạc để quan tâm con cái nhà dân thường có biết chữ hay không.
Ôn Noãn Noãn yên lặng lắng nghe.
Giáo dục vốn là lĩnh vực tốn kém nhất, mà quan trọng hơn cả là chẳng kiếm ra tiền!
Không giống mở y quán làm thầy thuốc, vừa được kính trọng vừa kiếm bạc.
Có bạc thu vào, y quán có thể mở liên tục khắp đất nước. Còn trường tư cần diện tích lớn, mua đất là khoản chi khổng lồ. Trước kia nàng thường thấy trong phim cổ trang có cảnh bán thân chôn cha, lúc ấy còn nghĩ tùy tiện đào một cái hố chôn xuống không được sao?
Sau này mới biết là không. Bởi chôn bừa, chủ đất rất có thể sẽ đến đào lên ném đi. Chẳng những không thể cúng bái, người chết cũng không được yên nghỉ. Đối với người nơi đây, chuyện được an táng tử tế vô cùng quan trọng!
Vì thế, có một mảnh đất của riêng mình ở đây thật quan trọng.
Quan trọng đồng nghĩa với không rẻ.
Còn phải xây nhà, vốn đầu tư lớn hơn y quán nhiều, lợi nhuận thì chẳng thấy đâu! Đúng là một cái hố không đáy, gia sản phong phú đến đâu cũng chẳng gánh nổi.
Thấy em gái nghiêm túc nghe, Ôn Tập kể luôn những suy nghĩ khác: “Thầy dạy ở trường tư chú trọng thơ phú, viết văn. Những thứ ấy không học tám mười năm thì chẳng ra sao. Tiền giấy mực bút nghiên cùng thời gian đọc sách nhiều năm, với nhà dân bình thường đã không kham nổi, lại chẳng mấy thực dụng.
Không phải tam ca thực dụng đến mức coi thường học vấn, mà tam ca cảm thấy với con cái những gia đình chỉ đủ ăn hoặc miễn cưỡng no bụng, biết chữ nên lấy việc áp dụng vào đời sống làm trọng. Các em chỉ cần biết đọc, biết viết, không nhất thiết làm thơ viết phú.
Trong sáu nghệ là lễ, nhạc, xạ, ngự, thư, số, tam ca cho rằng năm môn kia có thể không học, nhưng toán số rất quan trọng. Biết đọc viết và biết tính toán thì ra ngoài kiếm sống, buôn bán nhỏ đều dùng được.”
Ôn Noãn Noãn gật đầu lia lịa!
Tam ca thật tốt. Bề ngoài chàng giống một người phiêu dật như mây nhàn hạc nội, tưởng chẳng màng chuyện đời, vậy mà suy nghĩ lại sát thực tế đến thế!
Vừa thực tế vừa hữu dụng.
“Tiểu muội, có lẽ ta sẽ khiến mẹ thất vọng.” Ôn Tập cụp mắt, ánh nhìn dừng trên hoa văn ông lão câu cá giữa sông lạnh trên chén trà, khẽ thở dài.
Ôn Noãn Noãn giật mình, vội hỏi: “Sao vậy?”
Mãi một lúc sau, như đã quyết tâm, Ôn Tập kể thật từng chuyện: “Mẹ chỉ mong tìm cho ta một mối hôn sự tốt. Nhưng dù là cô nương tốt của nhà tử tế, hay cô nương không ra gì của nhà không tốt, ta đều không muốn làm lỡ dở đời họ.
Giờ muội đã trở về, đại ca và nhị ca cũng có con cái. Cha mẹ có mọi người ở bên phụng dưỡng, ta chẳng còn vướng bận.
Tam ca muốn giúp được người nào thì giúp người ấy, giúp được một nhóm thì giúp một nhóm. Những năm về sau, có lẽ ta sẽ đi khắp các thôn xóm dạy con nhà dân biết đọc, biết tính, cố hết sức giúp đường đời của chúng thuận lợi hơn.”
Ôn Noãn Noãn thở phào. Làm nàng sợ chết khiếp!
Chẳng qua không muốn cưới vợ thôi mà. Nghe tam ca nói, nàng cứ tưởng huynh ấy nghĩ quẩn chuyện gì ghê gớm lắm.
Đến khắp nơi dạy học tình nguyện tốt chứ sao! Dù nàng không làm được chuyện vị tha đến thế, vẫn vô cùng kính phục những người có suy nghĩ này!
Có người sinh ra đã ở vạch đích, có người sinh ra làm trâu làm ngựa. Còn nàng thì khác, nàng là con la con ngựa thồ, còn chẳng bằng trâu ngựa.
Nhưng Ôn Tập thì khác. Tại Lăng quốc, sinh ra trong nhà họ Ôn chính là ngậm thìa vàng từ bé! Vậy mà chàng không lo hưởng phúc, chỉ muốn dạy học giúp đời.
Khoảng cách giữa người với người quả thực rất lớn, lớn đến mức nàng và tam ca như vậy, từ tư tưởng, tầm nhìn đến lòng dạ đều không ở cùng một tầng cao.
“Nhưng mà, tam ca, muội có đề nghị này, huynh xem có được không?”
Ôn Tập mỉm cười: “Tiểu muội, có gì cứ nói thẳng.”
“Không nhờ triều đình cấp bạc được thì có thể nhờ các thế gia và phú thương địa phương. Theo muội biết, không phải thương nhân giàu có nào cũng bất nhân. Có người ngược lại rất coi trọng việc làm phúc cho bà con đồng hương.
Như sửa đường, xây cầu, đào giếng chung, họ làm nhiều nhất. Dù vì tích đức, giữ thể diện, khoe khoang hay thật lòng, họ đều đã bỏ bạc thật ra làm việc thiện.
Tam ca dùng danh nghĩa nhà họ Ôn, đến nha môn địa phương, nhờ tri phủ đứng ra mời những người giàu có nhất, có uy tín nhất, thích làm việc thiện nhất tới, tuyên truyền đây là chuyện tốt tích đức hành thiện. Chỉ những người vừa giàu sang hoặc có địa vị, vừa có lương tâm mới làm được, còn người xấu, tiền bạc lai lịch bất minh thì không được!”
Dĩ nhiên người có tiền mờ ám cũng chẳng tự khai tiền mình mờ ám. Hơn nữa loại người không chuyện ác nào không làm, khả năng đến làm việc thiện cũng cực kỳ thấp.
“Hỏi xem ai bằng lòng hiến đất, không cần trong thành, vùng ngoại ô xa một chút cũng được.
Ai chịu góp gạch ngói, ai góp tiền vôi quét tường, ai góp bàn ghế, ai chịu trả tiền công thầy giáo nửa năm, một năm hay ba năm. Nói rằng những đại thiện nhân góp bạc sẽ được dựng bia công đức ở cổng trường, khắc rõ tên và số bạc quyên góp, cho người qua lại biết, cho học trò nhà trường ghi nhớ ân đức.” Ôn Noãn Noãn cũng chẳng muốn thực dụng như thế, nhưng cách này thực sự có tác dụng.
Đặc biệt với người thời cổ.
Ôn Tập ngạc nhiên đến mức hồi lâu không nói nên lời, chỉ ngẩn ngơ nhìn em gái.
Em gái chàng đi xa một chuyến, chỗ nào cũng đổi khác.
Nhà họ Ôn vốn tốt, cũng mời thầy về dạy con gái đọc sách biết chữ, hiểu lễ nghĩa. Nhưng chắc chắn không thể dạy nên một em gái như bây giờ!
Đừng nói nhà họ Ôn, cả Lăng quốc cũng không thể. Về nơi mà cha và hai anh nói em gái từng đến, chàng tin chắc nơi ấy không thuộc Lăng quốc.
“Tam ca thấy có làm được không?” Ôn Noãn Noãn không hiểu rõ tính tình Ôn Tập, sợ người thanh cao như chàng coi thường cách làm đầy tính thực dụng này.
Ôn Tập tán thành gật đầu, ánh mắt đầy khen ngợi, khẽ cười: “Ừ, làm được. Tiểu muội nói đúng.”