Ngày 19 tháng 6, cổng thành Tây Ninh vừa mở, đoàn người đã xếp hàng đợi ra ngoài.
Lãnh Tiêu đã bàn bạc chặng đường tiếp theo với Hà Anh Tài và Vương Hoa. Để tránh đêm dài lắm mộng, cũng để mau đến Nhữ Châu ổn định chỗ ở, chuyên tâm ôn bài, hai tiêu sư đề nghị dọc đường chỉ dừng vào những lúc cần cho ngựa nghỉ. Ngoài ra phải hạn chế nghỉ, cố gắng vào Nhữ Châu trước khi cổng thành đóng ngày 20 tháng 6.
Học trò vượt qua kỳ thi châu sẽ trở thành cử nhân, có tư cách chờ bổ nhiệm làm quan, lớn nhỏ gì cũng là quan viên. Khi còn đi học, Ôn Noãn Noãn từng đọc chuyện Phạm Tiến thi đỗ cử nhân, biết việc đỗ cử nhân quan trọng thế nào. Không ngờ đó chính là kỳ thi châu của nước Lăng.
Thảo nào mọi người xem trọng đến thế.
Những người có tư cách tham gia kỳ thi châu như họ đều đã mang thân phận tú tài. Dù không làm quan cũng được hưởng nhiều đặc quyền.
Khi Ôn Noãn Noãn xuyên đến, nhà họ Lãnh đã chẳng còn ruộng đất nên nàng không cảm nhận được chuyện miễn thuế. Nhưng nghe nói nếu tú tài phạm tội, ngay cả sai dịch cũng không được đánh. Muốn dùng hình phạt thì phải báo lên cấp tỉnh trước. Mấy hôm trước khi đến phủ nha, họ gặp quan viên cũng không cần quỳ lạy.
Ôn Noãn Noãn nghĩ, đó chính là vừa có thể diện, không phải quỳ, vừa có lợi ích thiết thực như miễn thuế và không dễ bị bắt giam, kết tội. Thảo nào bất kể nhà giàu hay dân thường đều muốn cho con đi học. Muốn đổi đời thì phải dự khoa cử, đây chính là con đường trực tiếp, hữu hiệu nhất để thay đổi tầng lớp xã hội trong thời đại này.
Mấy ngày qua, Ôn Noãn Noãn càng cảm nhận rõ sự khác biệt về đãi ngộ. Dọc đường vào thành ra thành, xe của họ cơ bản không bị cố ý gây khó dễ hay khám xét.
Ngày hè dài, mặt trời lặn muộn. Trời đã tối mờ, quả thật không thích hợp đi tiếp, hai tiêu sư chọn một khoảng đất trống cạnh hồ gần đó làm nơi nghỉ chân đêm nay.
“Càng gần Nhữ Châu, hạn hán càng nhẹ hơn.”
“Đúng thế. Ven đường cây xanh nhiều hơn, sông hồ tuy không có nhiều nước nhưng ít nhất vẫn còn. So với khu Đồng Thành, lòng sông khô cạn, đất đai nứt nẻ, nơi này tốt hơn nhiều rồi.”
“Người chạy nạn trên đường cũng cực ít, chắc chỉ có vài người đi tìm họ hàng thân thích.”
“Phải. Dù sao Nhữ Châu cũng bị hạn hán ảnh hưởng, mưa ít. Người không có thân thích ruột thịt ở đây thì sao không đến kinh thành? Ít nhất đó là vùng hoàng thành, dưới chân thiên tử, triều đình thế nào cũng phải quản! Đến nơi khác, nếu quan lại địa phương không tiếp nhận dân chạy nạn thì chỉ còn chờ chết.”
Đoàn đã thu gọn người, hồ bên cạnh lại có nước, chẳng còn lo lắng, mọi người chia thành từng nhóm hai ba người vừa làm việc vừa trò chuyện.
Xe ngựa nhà họ Lãnh vẫn đỗ cách xa một chút như cũ, mọi người đều đã quen.
Ngày mai đã có thể tới Nhữ Châu, Ôn Noãn Noãn khá phấn khích.
Nhữ Châu tương đương tỉnh lỵ Trung Châu. Nếu theo phương tiện thời nàng, quãng đường chỉ mất mấy giờ, thế mà họ đã bôn ba trọn bảy ngày, ấy là còn trừ ba ngày nghỉ tại quận Tây Ninh.
Giao thông lạc hậu, hết cách rồi. May mà họ còn có xe ngựa. Nếu không có xe, chỉ dựa vào đôi chân, không biết đến đời thuở nào mới tới được.
Sau bữa tối, Hà Anh Tài và Vương Hoa lại đến tìm Lãnh Tiêu bàn luận học vấn.
Ánh trăng sáng trong. Lãnh Tiêu, Hà Anh Tài và Vương Hoa ngồi thành vòng trên chiếc chiếu cỏ, còn Ôn Noãn Noãn cùng ba đứa nhỏ không có việc gì, ngồi trên chiếc chiếu khác nghe chuyện.
“Kỳ thi có ba trường. Trường đầu thi văn Tứ thư, trường thứ hai thi thơ ngũ ngôn bát vận, trường thứ ba thi văn Ngũ kinh và sách vấn. Lúc ở Tây Ninh, Hà huynh và Vương huynh đã bàn với đại ca về mấy phần trước, bây giờ đang thảo luận phần sách vấn.” Lãnh Thần sợ tẩu tẩu không hiểu, khẽ giải thích.
Trước kia Ôn Noãn Noãn chỉ biết Tứ thư Ngũ kinh và văn bát cổ, cứ tưởng chỉ thi đúng một kiểu, học thuộc lòng là được. Đến đây mới phát hiện nội dung phải thi phong phú vô cùng, học trò thời xưa học nhiều thật!
Giống phần sách vấn ba người đang thảo luận, không chỉ cần ghi nhớ mà còn phải suy nghĩ cách giải quyết các vấn đề trị quốc từ chính trị, kinh tế đến những phương diện khác. Nghe một lúc, Ôn Noãn Noãn cảm thấy sách vấn giống sự kết hợp giữa bài luận chính sách và phỏng vấn trong kỳ thi tuyển công chức ở thời nàng.
Nghe xong, Ôn Noãn Noãn chỉ có một cảm tưởng: Khó quá!
Người đọc sách thời xưa cũng vất vả. Độ khó chẳng hề thấp, không những phạm vi kiến thức rộng mà còn đòi hỏi hiểu sâu.
Trường đầu còn có thể nói học thuộc lòng là được. Trường thứ hai và thứ ba, chỉ học vẹt chắc chắn không ổn, còn phải động não làm thơ, viết văn, đề xuất phương án giải quyết. Khoa cử cũng không giống kỳ thi đại học nàng từng nghĩ, mà giống thi tuyển công chức, viên chức hơn. Bởi thi đỗ chính là có cơ hội nhận bát cơm vàng của nhà nước.
Từ huyện đến thành, lên tỉnh rồi toàn quốc, phải lần lượt vượt qua từng cấp. Độ khó tương đối lớn, hơn nữa ba năm mới tổ chức một lần.
Thảo nào thi đỗ tú tài đã được ưu đãi, kính trọng. Số lượng người đỗ ít quá mà!
Ánh mắt Ôn Noãn Noãn hướng về thiếu niên đang ngồi thẳng lưng phía trước.
Dưới ánh trăng, thiếu niên toàn thân lạnh nhạt, như băng tuyết quanh năm không tan trên đỉnh núi, hơi lạnh khiến người ta phải dè chừng. Giọng nói trầm thấp của hắn bình tĩnh trả lời từng vấn đề, thong dong thoải mái.
Khác với Hà Anh Tài trung niên béo tròn, ngồi xuống là cả người co thành một khối, cũng khác Vương Hoa gầy gò quá mức, Lãnh Tiêu vừa vặn cân đối, thuộc kiểu mặc áo trông thanh mảnh, cởi áo mới thấy cơ bắp. Đó lại là cơ bắp thật sự, nhìn rất đẹp.
Ừm, các nữ chính tương lai đúng là có phúc.
Nghe ba người bàn về phương pháp lập luận sách vấn, Ôn Noãn Noãn như quay lại lớp luyện phỏng vấn trước kia. Không ngờ xuyên đến cổ đại rồi vẫn phải nghe mấy thứ này!
Nàng nghe đến ngáp ngắn ngáp dài, chán không chịu nổi.
Lãnh Tiêu như cảm nhận được điều gì, quay đầu nhẹ giọng dặn: “Thêm một lát nữa là xong.”
Hà Anh Tài và Vương Hoa tưởng Ôn Noãn Noãn đang chờ Lãnh Tiêu về ngủ, ngại ngùng đứng dậy định cáo từ.
Vương Hoa mỉm cười chắp tay với Ôn Noãn Noãn: “Mải nói chuyện học vấn, nhất thời quên mất giờ giấc. Mong Lãnh phu nhân lượng thứ.”
Hà Anh Tài cũng cười trêu: “Lãnh phu nhân đừng thấy những cuộc bàn luận này nhàm chán. Đến ngày rằm tháng tám công bố kết quả, chỉ cần thi đỗ, lợi ích nhiều đến mức mọi cơn buồn ngủ đều biến mất ngay!”
Vừa nghe có lợi ích, Ôn Noãn Noãn lập tức hết buồn ngủ, cũng chẳng còn chán. Nàng hăng hái gấp mười hai lần, hai mắt sáng rực hỏi: “Lợi ích gì thế?”
Là được làm quan sao? Nhưng Lãnh Tiêu còn phải thi hội và thi đình, chắc chắn không dừng lại ở chức quan nhỏ sau khi đỗ cử nhân.
Thấy Ôn Noãn Noãn hào hứng, khuôn mặt tròn trịa của Hà Anh Tài vẫn đầy vẻ hòa nhã. Hắn giải thích vô cùng tỉ mỉ: “Chưa bàn đến khoản lộ phí đi thi do Trung Châu thưởng, chỉ nói những ưu đãi trên đường vào kinh dự thi thôi.
Các cử nhân đi thi hội ở kinh thành sẽ được cấp một lá cờ chuyên dành cho kỳ thi của Lễ bộ. Mang theo người hoặc cắm trên xe ngựa, dọc đường vào thành, ra thành, qua các trạm kiểm soát đều không phải nộp tiền, cũng chẳng bị ngăn cản!
Còn có phiếu dịch trạm. Các dịch quán dọc đường do quan phủ mở sẽ cho ở miễn phí. Đây không chỉ là chuyện tiết kiệm bạc, quan trọng là an toàn! Lãnh phu nhân thử nghĩ xem, đến lúc đó, những lưu dân có thể đi được tới kinh thành hẳn đều là hạng rất khó đối phó, được nghỉ ở dịch quán sẽ bớt lo đến mức nào.”
Nghe đến phần sau, Ôn Noãn Noãn thật sự thấy quá hấp dẫn!
Nhưng nàng là người phàm tục, càng muốn biết khoản lộ phí đi thi được thưởng rốt cuộc là bao nhiêu.
Cả Trung Châu đều gặp thiên tai. Đồng Thành cùng các quận huyện xung quanh thì khỏi nói, mười nhà đã trống đến chín, dân chúng gần như chạy hết.
Những quận ít chịu thiệt hại như Tây Ninh, cộng với các thành trấn đoàn người đi qua hôm nay, cửa hàng trên đường cũng đóng sáu bảy phần mười. Nhữ Châu là tỉnh lỵ, tuy có nền kinh tế tốt nhất Trung Châu, nhưng trong năm mất mùa này, tình hình chắc cũng gần giống Tây Ninh. Nhà nào nhà nấy đều thắt lưng buộc bụng, giữ bạc trong tay, tính toán từng đồng mà sống.